Multatuli.online

Volledige Werken. Deel 19. Brieven en dokumenten uit de jaren 1878-1879

Voorwoord

Verantwoording

Het jaar 1878

Brieven en dokumenten

[1 januari 1878 Oprichting Tandem]

[1 januari 1878 Artikel in Het Schoolblad]

[januari 1878 Afrekening G.L. Funke]

[januari 1878 Rekening-courant in Memoriaal]

[januari 1878 Aantekeningen in Memoriaal]

[7 januari 1878 Briefkaart van Multatuli aan H. de Raaf]

[10 januari 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[14 januari 1878 Brief van A.H. Claasen aan P.A. Tiele]

[27 januari 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[28 januari 1878 Briefkaart van A. Merens aan J. Waltman Jr.]

[29 januari 1878 Briefkaart van Multatuli aan V. Bruinsma]

[31 januari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[1 februari 1878 Bericht in Amersfoortsche Courant]

[1 februari 1878 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[1 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[3 februari 1878 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[3 februari 1878 Brief van A. Admiraal aan A.S. Kok]

[3 februari 1878 Brief van Nonnie aan Multatuli]

[3 februari 1878 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[3 februari 1878 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan Mimi]

[3 februari 1878 Advertentie voordracht Delft (I)]

[4 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[4 februari 1878 Advertentie inzake enkele voordrachten]

[5 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[6 februari 1878 Briefkaart van Multatuli aan Mimi]

[6 februari 1878 Telegram uit Monster]

[6 februari 1878 Voordracht te Delft]

[6 februari 1878 Aantekeningen voordracht]

[6 februari 1878 Briefkaart van Multatuli aan Mimi]

[7 februari 1878 Advertentie voordracht Rotterdam (I)]

[7 februari 1878 Briefkaart van Multatuli aan Mimi.]

[8 februari 1878 Advertentie voordracht Utrecht]

[8 februari 1878 Brief van D. van Verschuer aan Multatuli]

[8 februari 1878 Verslag voordracht Delft in Het Vaderland]

[8 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[9 februari 1878 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[9 februari 1878 Advertentie voordracht Amsterdam (I)]

[9 februari 1878 Artikel P. Westra in De Wekker]

[9 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[10 februari 1878 Brief van Multatuli aan H.J.J. Bos]

[10 februari 1878 Brief van Multatuli aan H.J.J. Bos]

[10 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[10 februari 1878 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

[11 februari 1878 Voordracht te Rotterdam]

[11 februari 1878 Aantekeningen voordracht]

[11 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 februari 1878 Advertentie in Wiesbadener Tageblat]

[12 februari 1878 Brief van A. Admiraal aan A.S. Kok]

[12 februari 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[12 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 februari 1878 Brief van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[12 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[13 februari 1878 Herinneringen van J. Versluys]

[13 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[13 februari 1878 Verslag voordracht Rotterdam in de NRC]

[13 februari 1878 Verslag voordracht Rotterdam in Het Vaderland]

[13 februari 1878 Verslag voordracht Delft in Minerva]

[13 februari 1878 Brief van V. Bruinsma aan B.]

[13 februari 1878 Voordracht te Utrecht]

[13 februari 1878 Aantekeningen voordracht]

[13 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[13 februari 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[14 februari 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[14 februari 1878 Verslag voordracht Delft in Vox Studiosorum]

[14 februari 1878 Verslag voordracht Utrecht in Utrechtsch Dagblad]

[15 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[15 februari 1878 Visite-kaartje K. van Dam]

[15 februari 1878 Voordracht te Amsterdam]

[15 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[15 februari 1878 Verslag voordracht Amsterdam]

[15 februari 1878 Aantekeningen voordracht]

[16 februari 1878 Herinneringen van Joan A. Nieuwenhuis]

[16 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[16 februari 1878 Brief van G.L. Funke aan Mimi]

[februari 1878 Brief van Multatuli aan F.C. Günst]

[16 februari 1878 Brief van K. van Dam aan Multatuli]

[17 februari 1878 Verslag voordracht Amsterdam in Amsterdamsche Crt.]

[17 februari 1878 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[17 februari 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi met koncept-antwoord]

[17 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[18 februari 1878 Verslag voordracht Amsterdam in Het Nieuws van den Dag]

[18 februari 1878 Brief van J.M. Haspels aan Multatuli]

[18 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[februari 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[18 februari 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[18 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[februari 1878 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

[19 februari 1878 Advertentie voordracht Leiden]

[19 februari 1878 Advertentie voordracht 's-Gravenhage]

[20 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[20 februari 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[20 februari 1878 Verslag voordracht Utrecht in Minerva]

[20 februari 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[20 februari 1878 Ontmoeting Mimi en mevr. Von Gugel]

[20 februari 1878 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[20 februari 1878 Advertentie voordracht Amsterdam (II)]

[21 februari 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[21 februari 1878 Voordracht te Leiden]

[21 februari 1878 Aantekeningen voordracht]

[21 februari 1878 Briefkaart van Multatuli aan Mimi]

[22 februari 1878 Brief van Multatuli van Mimi]

[22 februari 1878 Brief aan C. Vosmaer]

[22 februari 1878 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[22 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[23 februari 1878 Mimi bezoekt dr. E. Brück]

[23 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[23 februari 1878 Brief van E.L. Mulock Houwer-Syriër aan Multatuli]

[23 februari 1878 Brief van Mimi aan E. Bernhold]

[23 februari 1878 Brief van Mimi aan E. Bernhold]

[23 februari 1878 Voordracht te 's-Gravenhage]

[24 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[24 februari 1878 Advertentie voordracht Dordrecht]

[25 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[25 februari 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[25 februari 1878 Voordracht te Amsterdam]

[25 februari 1878 Aantekeningen voordracht]

[25 februari 1878 Brief van G.L. Funke aan Mimi]

[26 februari 1878 Advertentie voordracht Middelburg]

[26 februari 1878 Dankbriefje uit Monster]

[26 februari 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[26 februari 1878 Verslag voordracht 's-Gravenhage in Het Vaderland]

[26 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[februari 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[26 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[27 februari 1878 Verslag voordracht Amsterdam in Amsterdamsche Courant]

[27 februari 1878 Artikel in Oostergo]

[27 februari 1878 Verslag voordracht Utrecht in Minerva]

[27 februari 1878 Verslag voordracht Amsterdam in Het Nieuws van den Dag]

[27 februari 1878 Verslag voordracht Leiden in Minerva]

[27 februari 1878 Brief van Multatuli aan A. Merens]

[27 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[27 februari 1878 Voordracht te Dordrecht]

[27 februari 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[28 februari 1878 Brief van C. van Helden aan Mimi]

[28 februari 1878 Verslag voordracht Leiden in Vox Studiosorum]

[1 maart 1878 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[1 maart 1878 Voordracht te Middelburg]

[1 maart 1878 Aantekeningen voordracht]

[maart 1878 Ingezonden Brief T. v.d. Tuuk in De Tolk van den Vooruitgang]

[2 maart 1878 Advertentie voordracht Goes]

[2 maart 1878 Artikel van C. Vosmaer in De Nederlandsche Spectator]

[2 maart 1878 Herinnering van V. Bruinsma]

[2 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[2 maart 1878 Voordracht te Goes]

[3 maart 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[4 maart 1878 Briefkaart van Multatuli aan Mimi]

[4 maart 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[4 maart 1878 Advertentie voordracht Groningen]

[4 maart 1878 Verslag voordracht Middelburg in de Middelburgsche Crt.]

[5 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[5 maart 1878 Verslag voordracht Middelburg (vervolg)]

[5 maart 1878 Verslag voordracht Goes in Goesche Courant]

[6 maart 1878 Advertentie voordracht Delft (II)]

[6 maart 1878 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[6 maart 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi met koncept-antwoord]

[6 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[6 maart 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[6 maart 1878 Verslag voordracht Amsterdam in Minerva]

[6 maart 1878 Voordracht te Delft]

[6 maart 1878 Aantekeningen voordracht]

[7 maart 1878 Telegram C. Wolf aan Mimi]

[7 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[8 maart 1878 Verslag voordracht Delft in Het Vaderland]

[8 maart 1878 Wouter wordt bij Mimi gebracht]

[8 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[8 maart 1878 Brief van Multatuli aan H.J.J. Bos]

[9 maart 1878 Advertentie voordracht Sneek]

[9 maart 1878 Brief van Multatuli aan H.J.J. Bos]

[9 maart 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[9 maart 1878 Ingezonden Stuk in Oostergo]

[10 maart 1878 Advertentie voordrancht Leeuwarden]

[10 maart 1878 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[10 maart 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[10 maart 1878 Ingezonden Stuk in de Delftsche Courant]

[10 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[11 maart 1878 Brief van M. Bruinsma aan T. Bokma]

[11 maart 1878 Voordracht te Groningen]

[12 maart 1878 Lidmaatschapskaart Tandem van D.J. Korteweg]

[12 maart 1878 Brief van P.J. Claasen aan Multatuli]

[12 maart 1878 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[12 maart 1878 Advertentie voordracht Arnhem]

[12 maart 1878 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[13 maart 1878 Verslag voordracht Groningen in de Groninger Courant]

[13 maart 1878 Advertentie voordracht Rotterdam (II)]

[13 maart 1878 Multatuli logeert bij V. Bruinsma]

[13 maart 1878 Voordracht te Leeuwarden]

[13 maart 1878 Herinnering van P. Westra]

[13 maart 1878 Advertentie voordracht Zierikzee]

[13 maart 1878 Telegram van Multatuli aan Mimi]

[14 maart 1878 Verslag voordracht Delft in Vox Studiosorum]

[14 maart 1878 Brief van A.K. von Gugel-Bermann aan Mimi]

[14 maart 1878 Brief van Multatuli aan T. Bokma]

[15 maart 1878 Brief van A. Admiraal aan C. Vosmaer]

[15 maart 1878 Voordracht te Sneek]

[15 maart 1878 Aantekeningen voordracht]

[16 maart 1878 Brief van J. Versluys aan Mimi]

[16 maart 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi met het antwoord]

[16 maart 1878 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[16 maart 1878 Brief van Multatuli aan T. Bokma]

[17 maart 1878 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[17 maart 1878 Verslag voordracht Leeuwarden in Leeuwarder Courant]

[17 maart 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[18 maart 1878 Brief van J.M. Haspels aan Mimi]

[18 maart 1878 Voordracht te Arnhem]

[18 maart 1878 Aantekeningen voordracht]

[19 maart 1878 Telegram van Multatuli aan Mimi]

[19 maart 1878 Verslag voordracht Sneek in De Friesche Zuidwesthoek]

[19 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[19 maart 1878 Brief van B.P. Korteweg aan Multatuli]

[20 maart 1878 Telegram van Multatuli aan Mimi]

[20 maart 1878 Verslag voordracht Delft in Minerva]

[20 maart 1878 Advertentie voordracht Utrecht (II)]

[20 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[20 maart 1878 Verslag voordracht Sneek in de Sneeker Courant]

[20 maart 1878 Verslag voordracht Arnhem in de Arnhemsche Courant]

[20 maart 1878 Voordracht te Rotterdam]

[20 maart 1878 Aantekeningen voordracht]

[21 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[21 maart 1878 Voordracht te Utrecht]

[22 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[22 maart 1878 Verslag voordracht Utrecht in Utrechtsch Dagblad]

[22 maart 1878 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[22 maart 1878 Brief van Multatuli aan C. Bremer]

[23 maart 1878 Advertentie voordracht Haarlem]

[23 maart 1878 Voordracht te Haarlem]

[23 maart 1878 Aantekeningen voordracht]

[24 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[26 maart 1878 Verslag voordracht Haarlem in Opregte Haarlemsche Crt.]

[26 maart 1878 Voordracht te Zierikzee]

[maart 1878 Herinneringen bezoek Zierikzee]

[27 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[27 maart 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[27 maart 1878 Verslag voordracht Utrecht in Minerva]

[28 maart 1878 Verslag voordracht Utrecht in Vox Studiosorum]

[28 maart 1878 Advertentie voordracht Breda]

[28 maart 1878 Bericht in de Bredasche Courant]

[28 maart 1878 Advertentie voordracht 's-Hertogenbosch]

[28 maart 1878 Advertentie voordracht Bergen op Zoom]

[28 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[28 maart 1878 Verslag voordracht Zierikzee in de Zierikzeesche Nieuwsbode]

[28 maart 1878 Voordracht te Bergen op Zoom]

[29 maart 1878 Verslag voordracht Zierikzee in de Middelburgsche Crt.]

[29 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[30 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[30 maart 1878 Verslag voordracht Zierikzee in de Zierikzeesche Nieuwsbode]

[30 maart 1878 Verslag voordracht Zierikzee in de Zierikzeesche Crt.]

[30 maart 1878 Voordracht te Breda]

[31 maart 1878 Brief van Multatuli aan D.J. Korteweg]

[31 maart 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[31 maart 1878 Advertentie voordracht Schoonhoven]

[31 maart 1878 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[maart 1878 Namenlijst van Multatuli]

[1 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[1 april 1878 Brief van Multatuli aan D.J. Korteweg]

[1 april 1878 Voordracht te 's-Hertogenbosch]

[1 april 1878 Aantekeningen voordracht]

[2 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[2 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[3 april 1878 Brief van V. Bruinsma aan T. Bokma]

[3 april 1878 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[3 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[4 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[4 april 1878 Verslag voordracht Breda]

[5 april 1878 Voordracht te Schoonhoven]

[5 april 1878 Brief van Mimi aan E. Bernhold]

[6 april 1878 Advertentie voordracht Meppel]

[6 april 1878 Advertentie voordracht Zwolle]

[6 april 1878 Artikel in het Rotterdamsch Zondagsblad]

[6 april 1878 Advertentie voordracht Zutphen]

[6 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[7 april 1878 Brief van Multatuli aan A. Merens]

[7 april 1878 Verslag voordracht Schoonhoven in de Schoonhovensche Crt.]

[7 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[7 april 1878 Ingezonden Brief van Multatuli in de Bredasche Crt.]

[7 april 1878 Advertentie voordracht Kampen]

[7 april 1878 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[8 april 1878 Bericht over uitstel voordracht Zwolle]

[8 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[9 april 1878 Voordracht te Kampen]

[9 april 1878 Aantekeningen voordracht]

[9 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[10 april 1878 Brief van H.C. de Wolff aan mevr G.C. de Haas-Hanau]

[10 april 1878 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[11 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[11 april 1878 Ingezonden Stuk in de Bredasche Courant]

[11 april 1878 Verslag voordracht Kampen in Kamper Courant]

[11 april 1878 Voordracht te Zutphen]

[11 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 april 1878 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[12 april 1878 Advertentie voordracht Deventer]

[12 april 1878 Artikel in Oost en West]

[12 april 1878 Advertentie voordracht Zwolle]

[12 april 1878 Voordracht te Zwolle]

[12 april 1878 Aantekeningen voordracht]

[13 april 1878 Verslag voordracht Zutphen in de Zutphensche Crt.]

[13 april 1878 Voordracht te Meppel]

[13 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[15 april 1878 Verslag voordracht Zwolle in de Prov. Over. en Zwolsche Crt.]

[15 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[15 april 1878 Voordracht te Deventer]

[17 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[17 april 1878 Verslag voordracht Meppel in Meppeler Courant]

[18 april 1878 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[19 april 1878 Verslag voordracht Deventer in de Deventer Courant]

[20 april 1878 Ingezonden Stuk in de Meppeler Courant]

[20 april 1878 Ingezonden Stuk in het Rotterdamsch Zondagsblad]

[22 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[22 april 1878 Brief van Mimi aan C. Vosmaer]

[22 april 1878 Brief van Multatuli aan A. en C. Merens]

[24 april 1878 Drie ingezonden stukken in de Meppeler Courant]

[25 april 1878 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[25 april 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[26 april 1878 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan C. Vosmaer]

[27 april 1878 Ingezonden Stuk in de Meppeler Courant]

[27 april 1878 Ingezonden Stuk in het Rotterdamsch Zondagsblad]

[27 april 1878 Briefkaart van Multatuli aan Mimi]

[29 april 1878 Brief van Multatuli aan H. Schaepman]

[29 april 1878 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

[april 1878 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

[29 april 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[29 april 1878 Brief van Multatuli aan P. Bais]

[30 april 1878 Brief van Multatuli aan Mimi]

[mei 1878 Artikel van H.L.F. Pisuisse in Het Leeskabinet]

[1 mei 1878 Brief van E. Bredius-Cost van Doorninck aan Multatuli]

[mei 1878 Brochure van J. Janssen Schollmann]

[9 mei 1878 Artikel in Vox Studiosorum]

[15 mei 1878 Brief van S.E.W. Roorda van Eysinga aan Multatuli]

[22 mei 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[25 mei 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[1 juni 1878 Nonni wordt 21 jaar]

[juni 1878 Artikel J.A. Bientjes in De Levensbode]

[2 juni 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[2 juni 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[3 juni 1878 Brief van H.J.J. Bos aan J.H. de Haas]

[4 juni 1878 Brief van Mimi aan E. Bernhold]

[5 juni 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[8 juni 1878 Advertentie van Multatuli in het Algemeen Handelsblad]

[juni 1878 Herinneringen van E. de Chateleux]

[8 juni 1878 Bezoek van J.M. Haspels en echtgenote]

[9 juni 1878 Artikel van C. Stoffel in Eigen Haard]

[16 juni 1878 Artikel van C. Stoffel in Eigen Haard (vervolg)]

[18 juni 1878 Albert Hamminck Schepel logeert te Wiesbaden]

[20 juni 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[22 juni 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[juni 1878 Aantekeningen in het Memoriaal]

[11 juli 1878 Brief van C. Vosmaer aan G.C. de Haas-Hanau]

[20 juli 1878 Brief van J.A. Roessingh van Iterson aan A.S. Kok]

[20 juli 1878 Briefkaart van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[21 juli 1878 Briefkaart van Mimi aan T. v.d. Tuuk]

[30 juli 1878 Brief van S.E.W. Roorda van Eysinga aan Multatuli]

[31 juli 1878 Brief van Mimi aan C. Vosmaer]

[1 augustus 1878 Brief van E. Bernhold aan Multatuli]

[12 augustus 1878 Brief van C. Wolf aan E. Bernhold]

[22 augustus 1878 Brief van E. Bernhold aan Multatuli]

[september 1878 Aanbiedingscirculaire Ideën, 5e dr]

[26 september 1878 Brief van Mimi en Multatuli aan E. Bernhold]

[oktober 1878 Aantekeningen inzake Tandem van C. Vosmaer]

[oktober 1878 Aanbiedingscirculaire Ideën, 6e bundel]

[1 oktober 1878 Briefkaart van A. Admiraal aan V. Bruinsma]

[5 oktober 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[8 oktober 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[10 oktober 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[22 oktober 1878 Verschijning 2e druk Millioenen-studiën]

[23 oktober 1878 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[24 oktober 1878 Rekening van E. Brück voor Mimi]

[28 oktober 1878 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[29 oktober 1878 Brief van Multatuli aan A.H.E. Douwes Dekker]

[30 oktober 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[31 oktober 1878 Briefkaart van Multatuli aan Fa. Woest & Co.]

[31 oktober 1878 Briefkaart van M. Lamberts aan V. Bruinsma]

[1 november 1878 Brief van M. Lamberts aan V. Bruinsma]

[1 november 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[2 november 1878 Brief van Mimi aan V. en H. Bruinsma]

[14 november 1878 Brief van E. Bernhold aan Multatuli]

[19 november 1878 Brief van Mimi aan M.M. Admiraal-Dupain]

[19 november 1878 Verschijning 2e herz. druk van Ideën VI]

[24 november 1878 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[2 december 1878 Brief van Mimi en Multatuli aan E. Bernhold]

[5 december 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[8 december 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[13 december 1878 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[16 december 1878 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 december 1878 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

Overzicht van de in 1878 door Multatuli gehouden voordrachten

Het jaar 1879 (tot het eind der 2e voordrachtentoernee)

[Brieven en dokumenten]

[januari 1879 Portretfoto Wouter]

[2 januari 1879 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[4 januari 1879 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[5 januari 1879 Brief van Multatuli aan een onbekende]

[januari 1879 Brief van Multatuli aan een onbekende]

[januari 1879 Aantekening inzake Tandem van C. Vosmaer]

[5 januari 1879 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[6 januari 1879 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[9 januari 1879 Brief van Multatuli aan P.H. Saaymans Vader]

[10 januari 1879 Brief van Multatuli aan P.H. Saaymans Vader]

[10 januari 1879 Brief van E.J.T. van Dissel aan Multatuli]

[13 januari 1879 Brief van Multatuli aan J.A. Roessingh van Iterson]

[16 januari 1879 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[16 januari 1879 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[17 januari 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[17 januari 1879 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[21 januari 1879 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf.]

[21 januari 1879 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[januari 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[23 januari 1879 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[7 februari 1879 Brief van Multatuli aan J.C. de Haas en echtgenote]

[9 februari 1879 Advertentie voordracht Delft]

[9 februari 1879 Artikel in Delftsche Courant]

[10 februari 1879 Advertentie voordracht Leiden]

[10 februari 1879 Brief van J.M. Haspels aan G.C. de Haas-Hanau]

[11 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 februari 1879 Advertentie voordracht Amsterdam (I)]

[12 februari 1879 Voordracht te Delft]

[12 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 februari 1879 Briefkaart van J.M. Haspels aan G.C. de Haas-Hanau]

[13 februari 1879 Advertentie voordracht Haarlem]

[13 februari 1879 Voordracht te Leiden]

[13 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[14 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[14 februari 1879 Voordracht te Amsterdam]

[14 februari 1879 Aantekeningen voordracht]

[14 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[16 februari 1879 Verslag voordracht Amsterdam in Algemeen Handelsblad]

[16 februari 1879 Rekening-courant van G.L. Funke en Multatuli]

[16 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[17 februari 1879 Advertentie voordracht Dordrecht]

[17 februari 1879 Voordracht te Dordrecht]

[18 februari 1879 Advertentie voordracht 's-Gravenhage]

[18 februari 1879 Voordracht te Haarlem]

[18 februari 1879 Aantekeningen voordracht]

[19 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[19 februari 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[19 februari 1879 Verslag voordracht Delft in Minerva]

[19 februari 1879 Verslag voordracht Leiden in Minerva]

[19 februari 1879 Advertentie voordracht Utrecht]

[19 februari 1879 Voordracht te' s-Gravenhage]

[20 februari 1879 Verslagen voordrachten Delft en Leiden in Vox Studiosorum]

[20 februari 1879 Verslag voordracht Haarlem in Opregte Haarlemsen Crt.]

[20 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[21 februari 1879 Advertentie voordracht Zutphen]

[21 februari 1879 Verslag voordracht 's-Gravenhage in Het Vaderland]

[21 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[22 februari 1879 Advertentie voordracht Arnhem]

[22 februari 1879 Verslag voordracht 's-Gravenhage in De Nederlandsche Spectator]

[22 februari 1879 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[22 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[22 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[22 februari 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[23 februari 1879 Verslagen voordracht Amsterdam in De Amsterdammer]

[23 februari 1879 Brief van Multatuli aan C. Merens-Hamminck Schepel]

[24 februari 1879 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[24 februari 1879 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[24 februari 1879 Voordracht te Utrecht]

[24 februari 1879 Aantekeningen voordracht]

[25 februari 1879 Verslag voordracht Utrecht in Utrechtsch Dagblad]

[25 februari 1879 Voordracht te Arnhem]

[26 februari 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[26 februari 1879 Voordracht te Zutphen]

[26 februari 1879 Aantekeningen voordracht]

[27 februari 1879 Verslag voordracht Arnhem in Arnhemsche Courant]

[27 februari 1879 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[28 februari 1879 Verslag voordracht Zutphen in Zutphensche Courant]

[28 februari 1879 Advertentie voordracht Zwolle]

[28 februari 1879 Brief van Edu aan Multatuli]

[28 februari 1879 Advertentie voordracht Deventer]

[1 maart 1879 Voordracht te Zwolle]

[1 maart 1879 Aantekeningen voordracht]

[1 maart 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[2 maart 1879 Advertentie voordracht Kampen]

[2 maart 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[2 maart 1879 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[3 maart 1879 Voordracht te Kampen]

[3 maart 1879 Aantekeningen voordracht]

[3 maart 1879 Advertentie voordracht Middelburg]

[3 maart 1879 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[3 maart 1879 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[4 maart 1879 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[4 maart 1879 Verslag voordracht Zwolle in Prov. Overijsselsche en Zwolsche Crt.]

[4 maart 1879 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[4 maart 1879 Exemplaar Millioenen-studiën A.S. Kok]

[4 maart 1879 Brief van Multatuli aan D.J. Korteweg]

[maart 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[5 maart 1879 Advertentie voordracht Zierikzee]

[5 maart 1879 Advertentie voordracht Gouda]

[5 maart 1879 Brief van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[5 maart 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[5 maart 1879 Voordracht te Deventer]

[6 maart 1879 Verslag voordracht Kampen in Kamper Courant]

[6 maart 1879 Advertentie voordracht Breda]

[8 maart 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[9 maart 1879 Advertentie voordracht Bergen op Zoom]

[10 maart 1879 Voordracht te Zierikzee]

[11 maart 1879 Advertentie voordracht 's-Hertogenbosch]

[11 maart 1879 Voordracht te Middelburg]

[11 maart 1879 Aantekeningen voordracht]

[11 maart 1879 Herinneringen M. Wibaut-Berdenis van Berlekom]

[11 maart 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[12 maart 1879 Advertentie inzake Vorstenschool-opvoering]

[12 maart 1879 Verslag voordracht Zierikzee in de Zierikzeesche Courant]

[12 maart 1879 Brief van Multatuli aan J. de Witt Hamer]

[12 maart 1879 Voordracht te Bergen op Zoom]

[13 maart 1879 Exemplaar Millioenen-studiën J. de Witt Hamer]

[13 maart 1879 Verslag voordracht Middelburg in Middelburgsche Crt]

[14 maart 1879 Advertentie voordracht Harlingen]

[14 maart 1879 Advertentie voordracht Groningen]

[14 maart 1879 Voordracht te 's-Hertogenbosch]

[15 maart 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[15 maart 1879 Voordracht te Breda]

[16 maart 1879 Advertentie voordracht Amsterdam (II)]

[16 maart 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[16 maart 1879 Verslag opvoering Vorstenschool in N.R.C.]

[16 maart 1879 Advertentie voordracht Rotterdam (I)]

[17 maart 1879 Brief van E. Bredius-Cost van Doorninck aan Mimi]

[17 maart 1879 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[17 maart 1879 Voordracht te Rotterdam]

[17 maart 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[18 maart 1879 Verslag voordracht Rotterdam in de Nieuwe Rotterdamsche Crt]

[18 maart 1879 Advertentie voordracht Amersfoort]

[18 maart 1879 Voordracht te Gouda]

[18 maart 1879 Aantekeningen voordracht]

[19 maart 1879 Advertentie voordracht Hoorn]

[19 maart 1879 Voordracht te Amsterdam]

[20 maart 1879 Redaktioneel kommentaar in De Maasbode]

[20 maart 1879 Voordracht te Amersfoort]

[21 maart 1879 Verslag voordracht Gouda in Goudsche Courant]

[22 maart 1879 Advertentie voordracht Sneek]

[22 maart 1879 Telegram van Multatuli aan T. v.d. Tuuk]

[22 maart 1879 Verslag voordracht Rotterdam in het Rotterdamsch Zondagsblad]

[23 maart 1879 Verslag voordracht Breda in de Bredasche Courant]

[23 maart 1879 Brief van J.M. Haspels aan G.C. de Haas-Hanau]

[24 maart 1879 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[24 maart 1879 Brief van J.M. Haspels aan G.C. de Haas-Hanau]

[24 maart 1879 Voordracht te Veendam]

[25 maart 1879 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[25 maart 1879 Ingezonden Stuk in de Amersfoortsche Courant]

[25 maart 1879 Verslag voordracht Amersfoort in de Amersfoortsche Courant]

[25 maart 1879 Voordracht Groningen]

[25 maart 1879 Aantekeningen voordracht]

[26 maart 1879 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan J.M. Haspels]

[26 maart 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[26 maart 1879 Bericht in het Dagblad van Z-H en 's-Gravenhage]

[26 maart 1879 Bericht in de Harlinger Courant]

[26 maart 1879 Voordracht te Harlingen]

[27 maart 1879 Advertentie voordracht Leeuwarden]

[27 maart 1879 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[27 maart 1879 Verslag voordracht Groningen in de Nieuwe Gron. Crt]

[27 maart 1879 Verslag voordracht Groningen in Prov. Gron. Crt]

[27 maart 1879 Voordracht te Leeuwarden]

[28 maart 1879 Verslag voordracht Harlingen in de Harlinger Crt]

[28 maart 1879 Ingezonden Stukken en Redakt. komment. in de Amersfoortsche Crt]

[28 maart 1879 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[28 maart 1879 Voordracht te Sneek]

[30 maart 1879 Brief van E. Bernhold aan Mimi]

[30 maart 1879 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[30 maart 1879 Twee Ingezonden Stukken in de Nieuwe Gron. Crt]

[30 maart 1879 Ingezonden Stuk met antwoord in de Bredasche Courant]

[30 maart 1879 Advertentie voordracht Alkmaar]

[31 maart 1879 Verslag voordracht Leeuwarden in de Friesche Courant]

[maart 1879 Brochure van H.v.d. G. Jr]

[1 april 1879 Berichten in de Amersfoortsche Courant]

[1 april 1879 Advertentie voordracht Nijmegen]

[1 april 1879 Ingezonden Stuk in de Prov. Gron. Crt.]

[1 april 1879 Ingezonden Stuk van D.R. Mansholt in de Nieuwe Gron. Crt]

[1 april 1879 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[april 1879 Open brief van den Duivel aan J. Leopold Hz]

[1 april 1879 Voordracht te Hoorn]

[2 april 1879 Verslag voordracht Sneek in de Sneeker Crt.]

[2 april 1879 Advertentie voordracht Krommenie]

[2 april 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[2 april 1879 Voordracht te Alkmaar]

[2 april 1879 Aantekeningen voordracht]

[3 april 1879 Verslag voordracht Groningen in Vox Studiosorum]

[3 april 1879 Advertentie voordracht Rotterdam (II)]

[4 april 1879 Verslag voordracht Rotterdam in Oost en West]

[4 april 1879 Ingezonden Stukken in de Amersfoortsche Courant]

[4 april 1879 Advertentie voordracht Tiel]

[4 april 1879 Bericht in de Prov. Geldersche en Nijmeegsche Crt]

[4 april 1879 Voordracht te Krommenie]

[5 april 1879 Open brief in de Prov. Groninger Courant]

[5 april 1879 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[6 april 1879 Verslag voordracht Krommenie in De Zaanstreek]

[6 april 1879 Verslag voordracht Hoorn in de Hoornsche Courant]

[6 april 1879 Verslag voordracht Alkmaar in de Alkmaarsche Courant]

[6 april 1879 Ingezonden Stuk in de Alkmaarsche Courant]

[6 april 1879 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[7 april 1879 Letterkundige brieven in de Provinciale Gron. Crt]

[7 april 1879 Voordracht te Rotterdam]

[8 april 1879 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[8 april 1879 Ingezonden Stuk in de Amersfoortsche Courant]

[8 april 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[8 april 1879 Telegram van Multatuli aan A.J. le Gras]

[8 april 1879 Bericht in de Nijmeegsche Nieuwsbode]

[8 april 1879 Voordracht te Nijmegen]

[9 april 1879 Advertentie voordracht Gorinchem]

[9 april 1879 Verslag voordracht Rotterdam in het Rotterdamsch Nieuwsblad]

[9 april 1879 Voordracht te Gorinchem]

[10 april 1879 Voordracht te Tiel]

[11 april 1879 Verslag voordracht Nijmegen in de Nijmeegsche Nieuwsbode]

[11 april 1879 Brief van Multatuli aan C. Merens-Hamminck Schepel]

[11 april 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 april 1879 Verslag voordracht Tiel in de Nieuwe Tielsche Courant]

[12 april 1879 Brief van Multatuli aan C. Merens-Hamminck Schepel]

[12 april 1879 Rectificatie in de Zaanlandsche Courant]

[12 april 1879 Advertentie voordracht Zaandam]

[12 april 1879 Verslag voordracht Gorinchem in de Nieuwe Gorinchemsche Crt.]

[12 april 1879 Advertentie voordracht Koog aan de Zaan]

[12 april 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[13 april 1879 Ingezonden Stukken in De Zaanstreek]

[13 april 1879 Advertentie voordracht Purmerend]

[13 april 1879 Bericht in de Alkmaarsche Courant]

[13 april 1879 Verslag voordracht Nijmegen in de Prov. Geldersche en Nijm. Crt.]

[15 april 1879 Voordracht te Zaandam]

[15 april 1879 Aantekeningen voordracht]

[16 april 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[16 april 1879 Voordracht te Koog-Zaandijk]

[17 april 1879 Voordracht te Purmerend]

[18 april 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[19 april 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[19 april 1879 Brief van Multatuli aan A. en C. Merens]

[19 april 1879 Verslag voordracht Zaandam in de Zaanlandsche Crt.]

[20 april 1879 Verslag voordracht Purmerend in de Purmerender Courant]

[20 april 1879 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[20 april 1879 Verslag voordracht Zaandam in De Zaanstreek]

[20 april 1879 Ingezonden Stuk met naschrift in de Alkmaarsche Courant]

[21 april 1879 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[21 april 1879 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[22 april 1879 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[22 april 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[22 april 1879 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[23 april 1879 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[24 april 1879 Verslag voordracht Purmerend in de Nieuwe Purmerendse Crt.]

[april 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[26 april 1879 Artikel in De Vrijheid]

[26 april 1879 Artikel van C. Vosmaer in De Nederlandsche Spectator]

[27 april 1879 Advertentie voordracht Brielle]

[27 april 1879 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

[27 april 1879 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[27 april 1879 Ingezonden Stuk en Redakt. komment. in de Alkmaarsche Crt.]

[29 april 1879 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[30 april 1879 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[30 april 1879 Voordracht te Brielle]

[mei 1879 Lidmaatschapskaart Tandem van J. de Witt Hamer]

[2 mei 1879 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[3 mei 1879 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[3 mei 1879 Brief van Multatuli aan M.C. Meijer]

[3 mei 1879 Brief van Multatuli aan Mimi]

[3 mei 1879 Advertentie voor kamer Edu in N.R.C.]

[3 mei 1879 Artikel in De Vrijheid]

[4 mei 1879 Verslag voordracht Zaandam in De Zaanstreek (vervolg)]

[4 mei 1879 Verslag voordracht Zaandam in De Zaanstreek (vervolg)]

[4 mei 1879 Verslag voordracht Brielle in de Nieuwe Brielsche Courant]

[4 mei 1879 Ingezonden Stuk in De Zaanstreek]

[5 mei 1879 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

Overzicht van de in 1879 door Multatuli gehouden voordrachten

Biografische Aantekeningen


[20 maart 1878
Verslag voordracht Delft in Minerva]

20 maart 1878

Verslag van de tweede voordracht van Multatuli te Delft van 6 maart in het Algemeen Nederlands Studenten weekblad Minerva, blz. 44-45. (M.M.)

Tweede voordracht van Multatuli te Delft.

Dankbaar, maar niet voldaan, keerde ik van Multatuli's tweede voordracht huiswaarts. Dadelijk vatte ik het plan op den lezers van Minerva wederom in de gelegenheid te stellen in hoofdzaak kennis te nemen van het gesprokene, en er was nog meer reden voor mij dit te doen, omdat ik zal hebben te weerleggen eenige bedenkingen, door den spreker tegen mijn vorig verslag ingebracht. Ik zal evenwel trachten kort te zijn, daar ik er van ben overtuigd, dat, hoe belangrijk de persoon ook moge zijn, de lezers van Minerva wel iets anders zullen verlangen dan telkenmale een verslag van een lezing van Multatuli.

De rede zou zijn een vervolg en slot op de vorige, daar hij bemerkt had, toen incompleet te zijn geweest.

Menige belangrijke bijzonderheid werd ons wederom medegedeeld, veel uitgebreid, wat de vorige keer vergeten was bij gebrek aan tijd. Uit alle beschouwingen bleek wederom, dat we recht hadden op een onafhankelijk bestaan, zoo goed als ieder ander volk. Maar tevens werd gewezen op onze fouten en gewaarschuwd tegen onze gewoonte om ons zelf te gering te schatten, om onze groote mannen niet aan te moedigen en te steunen, vooral van finantiëele zijde. Daar zit veel wetenschap in ons land verscholen, zeide Multatuli, maar ze blijft er binnen, ontwikkelt zich niet genoeg. Hij betreurde het, dat het latijn als wetenschappelijke taal was afgeschaft; sedert dien tijd waren wij op de Europeesche markt der geleerden zeer in aanzien gedaald.

Dat moest alles anders worden!

Daar moest moeite gedaan worden, om onze kunstschatten binnenslands te houden en onze kunstenaars moesten door de Nederlanders zoo betaald worden, dat zij ook hier bleven.

Op wetenschappelijk en letterkundig gebied moesten pogingen worden in het werk gesteld, om den vreemdeling te laten zien, dat Nederland niet achter stond bij andere volken.

We moesten ons niet meer gestreeld gevoelen, wanneer een of andere vrij onbeduidende vreemdeling kleine verdiensten van ons ten hemel verhief, of voorvaderen prees, die in het geheel geen verdiensten hadden; maar we moesten de toestand zoo doen worden, dat vreemde naties hier kwamen om onze kunstschatten te bewonderen en onze taal gingen bestudeeren omdat ze overtuigd waren veel schoons en veel belangrijks te leeren kennen. Dan zouden we eerbied en bewondering afdwingen.

We moesten degelijk en waar zijn, ook in onze pogingen om ons land te verdedigen. Spreker noemde het een treurig verschijnsel, dat een Generaal zitting nam in eene commissie, die zich tot taak stelde de vraag te beantwoorden: ‘Kan ons land verdedigd worden?’ ‘Ons land moet verdedigd worden,’ antwoordde Multatuli. En hij zelf zoude niet achterblijven, wanneer de treurige noodzakelijkheid ons zou dwingen onzen plicht te doen. Ook twijfelde hij niet aan den moed onzer burgers en soldaten; maar wel waarschuwde hij tegen de zoogenaamde militaire eer. De militaire eer, die hierin bestaat dat men de kwestie van capituleeren kalm berekent uit de grootte der bressen, de hoeveelheid dooden, de verhouding tusschen aantal verdedigers en belegeraars, enz. Hij, Multatuli, hield meer van de burgerlijke eer, zooals die in toepassing was gebracht door de inwoners van Alkmaar, Haarlem en Leiden, wier leuze was: ‘Zoo lang er bloed is, is er hoop op behoud.’

Wanneer dat de leus was van de Nederlanders, zoude elk vreemd leger, hoe groot ook, zich wel eerst eens kalm bedenken, voor ons aan te vallen.

Zooals men ziet werd weder veel medegedeeld, te veel om op te noemen, ook waterstaat, handel en zeevaart bleven niet onaangeroerd en dit alles weder uitgesproken op den levendigen, onderhoudenden toon, die Multatuli eigen is.

En toch niet voldaan? vraagt de lezer van Minerva.

Neen, niet voldaan; want we hadden meer verwacht, waarop we evenwel nooit meer zullen hopen. Met verwondering had spreker onze opmerking gelezen: ‘Ge breekt af, maar bouwt niet op.’ Zijn antwoord was: ‘Hoe durft iemand mij zulk een afgezaagd gezegde toewerpen?’ En tot nadere toelichting diende het volgende:

Wanneer ik iemand zeg: ‘ge moet uw huis afbreken, het is slecht’, zal hij mij dan antwoorden: ‘maar nu hebt gij mij nog geen nieuw huis gegeven’?

Wanneer een dokter een zieke tracht te genezen en dus de ziekte tracht te verdrijven, zal men hem dan zeggen: ‘Maar nu hebt ge nog geen gezondheid weergegeven.’

Wanneer iemand bezig is het vuil van een vloer te vegen, zal men haar dan zeggen: ‘Maar nu hebt ge de reinheid nog niet aangebracht.’

Alles samengenomen: ‘Het goede bestaat reeds in verwijdering van het kwade; zonder dat nog weer iets goeds voor dat kwade is in de plaats getreden.’

Was Multatuli verwonderd over ons gezegde, en zelfs verontwaardigd, dat een jongmensch, die voorondersteld werd, tot de ontwikkelden te behooren, hem dit had durven toewerpen; wij zijn niet minder verwonderd over zijn antwoord. Voorwaar het goede doen kan zijn: verwijdering van het kwade, maar dan deed dit kwade geen dienst, of was niet bestemd om dienst te doen. Dan is vervanging niet noodig; in ieder ander geval wel.

Iemand, bovenstaande vragen aan den geneesheer of aan zijn dienstbode doende, zou met eenig recht naar Meerenberg kunnen verwezen worden; terwijl de bewoner van het bouwvallige huis, op zijn wedervraag ten antwoord verkrijgende: ‘Hoe durft gij mij met zoo iets aankomen?’ terecht zeer verwonderd zou mogen staan en zeer verstandig zou handelen, met te zeggen: ‘Ik zal nog maar wat wachten met dat afbreken; beter is het in een bouwvallig huis te slapen dan naast de puinhoopen onder den blooten hemel te liggen.

‘Jawel,’ zeide spreker; ‘men verlangt wetsontwerpen en liefst de memorie van toelichting er bij.’ Overdrijving, we verwachten natuurlijk slechts ruwe omtrekken, beginselen en geest van een nieuwe orde van zaken, en hadden allerminst een antwoord verwacht als volgt: ‘Mijne Heeren, f 1.50 is misschien te veel entrée, ik zou het wel graag voor niets willen doen; maar wanneer men dergelijke eischen stelt, zou ik recht hebben op millioenen.’

Merken we allereerst op, dat de uitbetaling van die sommen eerst zou kunnen plaats hebben, wanneer het gebleken was dat het voorgestelde doeltreffend en uitvoerbaar was; wat met het oog op één van spreker's denkbeelden: ‘voor korten tijd een Napoleon’, nog wel te bezien staat; maar wat meer is: van den schrijver van den Havelaar en van de Ideën hadden we alleen verwacht, dat hij de dingen doet omdat ze goed zijn, zonder daarbij te rade te gaan: met dankbaarheid of belooning.

Neen, wanneer op onze bescheiden vraag om aanwijzing tot verbetering, geantwoord wordt: ‘hoe durft gij die vraag doen, dit pleit niet voor uwe ontwikkeling’; dan zouden we ieder ander antwoorden (we kunnen het vooralsnog van Multatuli niet gelooven): ‘Uw antwoord doet mij vermoeden, dat gij niet kunt opbouwen.’

En nu nog de laatste beschuldiging, dat wij zijn raad om degelijk en waar te zijn gering geschat zouden hebben. ‘Hij moet al een millionnair zijn, naar hoofd en hart,’ riep de spreker uit, ‘die waarheid en degelijkheid als kleinigheden beschouwt.’

Waaruit spreker dit afleidt is ons niet recht duidelijk. In het verslag stond: ‘We nemen dezen raad gaarne aan, maar merken alleen op, dat we, willen we onzen plicht doen, vóór alles moeten weten, waarin die plicht bestaat.’

We waren zeer ingenomen met Multatuli's aandringen op waarheid en degelijkheid, maar de zucht kwam bij ons op, meer te weten, een leidsman te hebben in vele moeielijke kwesties. We meenden, dat Multatuli misschien die leidsman zou willen zijn, hij, die spreken zou over gevaar voor anexatie en middelen daartegen. Van ‘eischen’ was geen sprake.

We zien nu, dat we ons vergist hebben.

De Leidsche verslaggever zeide in de Vox: ‘Multatuli geeft dikwijls als iets bijzonders en iets nieuws, wat reeds bekend en oud is.’ Zoude dit ook niet eenigszins op zijne beide voordrachten hier te stede gehouden, toepasselijk zijn? Door de meesterlijke wijze van voordragen wordt het gesprokene amusant, maar we vragen aan 's mans grootste bewonderaars: ‘Hebben uw vader en moeder u niet van de prille jeugd af aan ingeprent, waar te zijn en degelijk? Waren 2 avonden noodig om ons dit nog eens voor te houden? En was het dan wonder dat we, steeds alleen hoorende, als middel tegen anexatie, als raad op den levensweg, iets, dat iedereen weet dat zijn plicht is, vroegen om meer?

Delft, 9 Maart 1878.

J.W.C.T. [1.] J.W.C.T.: J.W.C. Tellegen.