Etty-special van de Mainzer Beobachter
augustus 2026
Om het vertrek van Elsbeth Etty als voorzitter van het Multatuli Genootschap niet onopgemerkt voorbij te laten gaan, stelde Jacqueline Bel een extra editie samen van de Mainzer Beobachter. Zoals bekend was dat een krant die alleen in de fantasie van Multatuli bestond. Daarin kon hij, als correspondent voor de Opregte Haarlemmer Courant niet alleen uit bestaande kranten citeren, maar ook uit de Mainzer Beobachter en dus schrijven wat hij wilde. Voor deze speciale editie selecteerde Bel een aantal gastauteurs uit de omgeving van de scheidende voorzitter. Zo zijn daar medebestuursleden van het Multatuli Genootschap Klaas Schoenmaker, Ineke Fritschij en het gerespecteerde eeuwige bestuurslid, Multatuli-biograaf Dik van der Meulen – citaat: ‘Ik heb de hoop opgegeven ooit nog uit het bestuur te gaan’. Oud-bestuurslid Cyriel van den Hoogen beschreef een gedroomde ontmoeting in de Korsjespoortsteeg. Erelid Philip Vermoortel verzorgde de rubriek ‘Van den Rijn’ en leverde een schitterende interlandelijke analyse.
Broer Tom Etty onthulde een belangrijk geheim en uitgever Patricia Groot belichtte de schrijverskwaliteiten van Elsbeth. Elsbeths oud-NRC-collega Hubert Smeets analyseerde het optreden van de scheidend voorzitter in haar tijd als adjunct-hoofdredacteur van CPN-krant De Waarheid. De voormalige ombudsman van NRC Sjoerd de Jong publiceerde alsnog zijn artikel onder de pakkende titel Heeft Elsbeth veel geleden?
Ingezonden brieven schreven Batavus Droogstoppel, opgetekend door Janna Toepoel, en Tine Havelaar via emeritus hoogleraar Marita Mathijssen (Tine schrijft terug). Theo Thijssen gaf zijn visie op Elsbeth via Peter Paul de Baar. Jurjen Pen verbaasde zich over het schrijftempo van de scheidend voorzitter. Juffrouw Laps, die natuurlijk niet mocht ontbreken, had een bijdrage toegezegd, maar haalde de deadline niet. Oud VU-decaan Susan Legêne leverde een prachtig beeld aan voor de rubriek ‘In het nieuws’. Liesje Schreuders tekende ervaringen op van enkele beroemde literaire influencers en leverde een sonnet van een huisgenoot van Etty – de kat Jacques Vlerk.
Dit gedicht is opgenomen in het Litterair Supplement van de Mainzer Beobachter. Dat geldt ook voor de pastiche van biograaf Marianne Braun ‘Aan Gijs’. Een ander hoogtepunt is het romanfragment van oud-NRC-collega Roelof van Gelder over ‘dr. Lemmy’ als redacteur van de boekenbijlage van die krant. Beoogd opvolger als voorzitter Jacqueline Bel interviewde volksschrijver en P.C. Hooftprijs-winnaar Maarten ’t Hart over de vraag of hij Minnebrieven aan Elsbeth zou gaan schrijven. De speciale editie van de Mainzer Beobachter sluit af met een Multatuliaans weerbericht door bestuurslid Chris van de Ven. De editie is in beperkte oplage in druk verschenen en hier digitaal in te zien.
Erepenning en Mainzer Beobachter voor Elsbeth Etty
maart 2026
Op 22 maart 2026 legde Elsbeth Etty, na negen jaar, haar functie als voorzitter van het Multatuli Genootschap neer. Zij werd opgevolgd als voorzitter door Jacqueline Bel. Elsbeth kreeg tijdens haar afscheid in de Uilenburgersjoel de Andreaspenning van de gemeente Amsterdam uitgereikt door Loco-burgemeester Hester van Buren ‘voor haar belangrijke bijdrage aan de literatuur en aan de geschiedschrijving van Amsterdam. Met grote bevlogenheid zette zij zich in om het werk en de maatschappelijke boodschap van Multatuli, ruim 160 jaar na Max Havelaar, levend te houden voor nieuwe generaties,’ aldus Van Buren. ‘Onder het voorzitterschap van Etty groeide het Multatuli museum tot een goed bezocht Amsterdams museum, met ook veel jonge bezoekers’.
Daarnaast stelde Jacqueline Bel ter gelegenheid van haar afscheid ook een speciale editie van de Mainzer Beobachter samen, waarin ook een overzicht te lezen is van de res gestae van de scheidend voorzitter. Zo schreef zij in de periode van haar voorzitterschap verder niet alleen twee biografieën, In de man zit nog altijd een jongen en Ik heb nog nooit gelogen, over respectievelijk Willem Wilmink en Hugo Brandt Corstius, maar ook Minnebrieven aan Maarten en recentelijk het meeslepende boek over de Februaristaking We moeten iets doen! Getuigenissen over de Februaristaking. Daarnaast publiceerde ze ook vele andere stukken, was ze hoofdredacteur van het jaarboek Over Multatuli, een functie die ze gelukkig blijft uitoefenen. Maar dat was lang niet alles.
De viering van 200 jaar Multatuli in het Multatuli-jaar 2020 was een hoogtepunt in haar periode als voorzitter. Toen regelde zij dat koning Willem Alexander in de Nieuwe Kerk in Amsterdam een gedenksteen onthulde voor de anti-monarchale Multatuli. Bij die gelegenheid hield Etty een vlammende toespraak waarin ze ook burgemeester Femke Halsema wees op haar naamsverwantschap met Multatuli’s Femke, die de gemeente toch wel min of meer moreel verplichtte meer te doen aan het ondersteunen van het Multatuli Museum. Had Job Cohen, haar voorganger het museum immers niet ooit gedoopt als ‘ons zeehondje’, dat dus hulp behoefde?
Dat was niet de enige mijlpaal die dat jaar werd bereikt. Belangrijk was ook de onthulling van de website Multatuli-online, een digitale schatkamer over de auteur Eduard Douwes Dekker, met biografische informatie, zijn Volledige Werken, een scan van het handschrift van Max Havelaar en foto- en filmmateriaal. Daardoor werd deze 19e-eeuwse nog altijd zeer gewaardeerde schrijver de 21e eeuw binnengeloodst. Om deze website mogelijk te maken organiseerde Elsbeth een succesvolle crowdfunding.
Om het Multatulimuseum up-to-date en aantrekkelijk te houden voor bezoekers in de coronatijd, vroeg zij met succes een grote subsidie aan bij het ‘Clickfonds’ waardoor het morsige en bemoste binnenplaatsje kon worden verbouwd tot een prachtige lichtkoepel en er een zogenoemde ‘routing’ door het museum mogelijk werd: je kunt nu via de kelderverdieping de uitgang bereiken. En er kwam een voorstel voor een herinrichting van het museum aan de Korsjespoortsteeg.
Meer dan vermeldenswaard was ook de vliegende actie van prof. Etty door in de Volkskrant een spraakmakend opiniestuk te publiceren: VU revancheer je met een Multatuli-leerstoel. De universiteit had wegens het teruglopen van het aantal eerstejaarsstudenten Nederlands gemeend de opleiding Nederlands op te moeten heffen door de bachelor te schrappen, wat tot grote ontsteltenis en vele protesten in het land leidde. Het opiniestuk van Etty bewoog het bestuur van de Faculteit der Geesteswetenschappen ertoe een Multatuli-leerstoel in te stellen voor een nieuw te benoemen hoogleraar Nederlandse letterkunde, waardoor de reputatie van de VU was gered. Zo kon na enkele jaren de bachelor opleiding Nederlands een doorstart maken en werden er ook aan de universiteit weer veel colleges over Multatuli gegeven, waar Etty, zelf emeritus hoogleraar aan die universiteit, ook vaak optrad als gastdocent. Zij ontving VU-studenten in het museum, waar zij rondleidingen verzorgde en spraakmakende gloedvolle ‘Multatuli straat-colleges’ gaf vanaf het bordes. Onder de studenten raakte Lale Gül zozeer onder de indruk van Etty dat ze haar debuut Ik ga leven voorzag van vijf motto’s van Multatuli. Andere studenten die haar colleges volgden of met haar in gesprek gingen over Multatuli, zeiden bewonderend: “Wat bijzonder dat ik tijdens mijn studie zo iemand leer kennen.”
Elsbeth Etty werkte tijdens de Corona-pandemie mee aan het initiatief van de Multatuli-hoogleraar voor een handgeschreven editie van Max Havelaar – een spectaculair project samen met de bibliotheek van de VU – door een groot aantal bekende schrijvers aan het project voor de camera te interviewen, onder wie prinses Laurentien, Maxim Februari, Adriaan van Dis, Freek de Jonge en Dieuwertje Blok.
Het project kon direct rekenen op enthousiaste medewerking van een ware Multatuli-community. Elsbeth Etty verdient voor al haar inspanningen kortom, met recht de Andreas Penning en het erelidmaatschap van het Multatuli Genootschap voor al haar inspanningen ter bevordering van het werk en het gedachtengoed van Multatuli.
Multatuli en Indonesië
november 2025
NOS correspondent Mustafa Marghadi ging naar het enige plaatsje in Indonesië waar zo'n beetje iedereen Multatuli kent. Om het Multatuli festival te bezoeken, in de hoop hem in Indonesië net zo bekend te maken als in Nederland. In Nieuws en Co een bijdrage van Zuidoost-Azië correspondent Mustafa Marghadi.
Museumnacht
november 2025
Als thema voor de Museumnacht van 2025 hadden we gekozen voor ‘Kwakzalverij’. Multatuli kon zich ook behoorlijk opwinden over deze vorm van leugens en bedrog.
Bezoekers van het museum kregen bij vertrek Holloway’s Pills. Dat deze leken op M&M’s was toeval.
Thomas Holloway (1800–1883) verkocht in de negentiende eeuw deze pillen en Holloway’s Ointment (Holloway-zalf). Ze werden met buitengewoon agressieve reclame aangeprezen als middelen tegen zo ongeveer iedere kwaal. Holloway gaf enorme bedragen aan advertenties uit en werd er schatrijk mee. De Multatuli Encyclopedie omschrijft de pillen en zalf als middelen die tegen alle kwalen een vrijwel onweerstaanbare werking zouden hebben.
‘Leest eens, bid ik U, onze couranten! Daar biedt men U haarolie die een baard zou doen groeien op den marmeren schouder van een Venus! Daar prijst men U zalf en pillen aan die alle kwalen genezen... behalve kwakzalvery en ligtgelovigheid.’ (VW 24, p. 697.)
Multatuli stond uitgesproken vijandig tegenover kwakzalverij. Sterker nog: hij was lid van de in 1881 opgerichte Vereeniging tegen de Kwakzalverij. Hij onderhield contacten met Vitus Bruinsma, die een belangrijke rol speelde in de strijd tegen de medische kwakzalverij. Op een ledenlijst uit 1883 staat E. Douwes Dekker vermeld; uit de lijst blijkt dat hij zijn contributie had betaald.
In het museum waren overigens twee zeer gerenommeerde genezers aanwezig. Teun van Os van den Abeelen en Chris van de Ven konden door intensief naar vingerkootjes te luisteren achterhalen welke kwaal de bezoeker onder de leden had. Met een therapie van olie en een suikersubstraat werd de bezoeker van elke kwaal genezen, fysiek en/of mentaal.
De heren gaven een Volledige Driestaps Genezingsgarantie: binnen een week genezen (>10% van de patiënten), anders binnen een maand (>50% van de patiënten), zo niet, dan te zijner tijd direct na uw overlijden (100% van de patiënten).
Genezen bezoekers werd gevraagd geen ruchtbaarheid aan hun genezing te geven, zodat de behandelend geneesheren niet overlopen zouden worden.
Symposium Multatuli Internationaal 18 juni 2025 VU Amsterdam
mei 2025
Tijdens het symposium wordt ingegaan op de vertalingen van de Max Havelaar en de receptie van Multatuli's werk in het buitenland. Het symposium wordt georganiseerd door Jacqueline Bel, hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde (Multatuli-leerstoel) in samenwerking met het Multatuli Genootschap.
Novemberlezing 2025 Multatuli Genootschap
april 2025
De Novemberlezing van het genootschap zal dit jaar plaatsvinden op zondag 9 november 2025.
Algemene Ledenvergadering 2026 Multatuli Genootschap
april 2025
De Algemene Ledenvergadering 2026 van het genootschap zal plaatsvinden op 8 maart 2026.
Max Havelaar vertaald in het Zuid-Afrikaans
maart 2025
De Max Havelaar is door Ena Janssen uit het Nederlands vertaald in het Zuid-Afrikaans, de eerste vertaling in deze taal.