Multatuli.online

Volledige Werken. Deel 21. Brieven en dokumenten uit de jaren 1881-1882

Voorwoord

Verantwoording

[3 januari 1881 Brief van C. Vosmaer aan Multatuli en Mimi]

[6 januari 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[7 januari 1881 Advertentie voordracht Rotterdam (I)]

[8 januari 1881 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[8 januari 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas]

[8 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[9 januari 1881 Advertentie voordracht Amsterdam]

[9 januari 1881 Advertentie voordracht Tiel]

[9 januari 1881 Brief van Multatuli aan T. van der Tuuk]

[9 januari 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[10 januari 1881 Voordracht te Rotterdam]

[10 januari 1881 Aantekeningen voordracht]

[11 januari 1881 Verslag voordracht Rotterdam in Nieuwe Rotterdamsche Crt]

[11 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[11 januari 1881 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan Mimi]

[11 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[11 januari 1881 Brief van Multatuli aan J.G. Robbers]

[12 januari 1881 Advertentie voordracht Delft]

[12 januari 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[12 januari 1881 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[12 januari 1881 Voordracht te Amsterdam]

[12 januari 1881 Aantekeningen voordracht]

[12 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 januari 1881 Verslag voordracht Rotterdam in Rotterdamsch Nieuwsblad]

[13 januari 1881 Voordracht te Leiden]

[13 januari 1881 Aantekeningen voordracht]

[14 januari 1881 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[14 januari 1881 Verslag voordracht Amsterdam in Algemeen Handelsblad]

[14 januari 1881 Verslag voordracht Amsterdam in Het Nieuws van den Dag]

[14 januari 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[14 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[14 januari 1881 Voordracht te Delft]

[15 januari 1881 Verslag voordracht Leiden in Leidsch Dagblad]

[15 januari 1881 Advertentie voordracht Dordrecht]

[15 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[15 januari 1881 Verslag voordracht Leiden in Leidsche Crt.]

[15 januari 1881 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[15 januari 1881 Brief van Mimi aan D.R. Mansholt]

[15 januari 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 januari 1881 Advertentie voordracht Breda]

[16 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[17 januari 1881 Advertentie voordracht Schiedam]

[17 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[18 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[18 januari 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[18 januari 1881 Herinnering W.L. Penning aan voordracht Schiedam]

[18 januari 1881 Advertentie voordracht Zaltbommel]

[18 januari 1881 Voordracht te Schiedam]

[18 januari 1881 Aantekeningen voordracht]

[19 januari 1881 Verslag voordracht Leiden in Minerva]

[19 januari 1881 Advertentie voordracht Haarlem]

[19 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[20 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[20 januari 1881 Verslag voordracht Schiedam in Schiedamsche Crt.]

[20 januari 1881 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[21 januari 1881 Advertentie voordracht 's-Gravenhage]

[21 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[21 januari 1881 Voordracht te Haarlem]

[21 januari 1881 Herinneringen P.J. van Eldik Thieme aan voordracht Haarlem]

[22 januari 1881 Advertentie voordracht 's-Hertogenbosch]

[22 januari 1881 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[22 januari 1881 Voordracht te 's-Gravenhage]

[22 januari 1881 Aantekeningen voordracht]

[23 januari 1881 Verslag voordracht Rotterdam in Brielsche Crt.]

[23 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[23 januari 1881 Verslag voordracht Amsterdam in De Amsterdammer]

[24 januari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi en Wouter]

[24 januari 1881 Brief van Mimi aan Multatuli]

[24 januari 1881 Verslag voordracht Haarlem in Opregte Haarlemsche Crt.]

[25 januari 1881 Voordracht Dordrecht afgelast]

[25 januari 1881 Advertentie voordracht Middelburg]

[25 januari 1881 Verslag voordracht 's-Gravenhage in Het Vaderland]

[25 januari 1881 Briefkaart Multatuli aan Mimi]

[25 januari 1881 Voordracht te Breda]

[26 januari 1881 Telegram Multatuli aan Mimi]

[26 januari 1881 Voordracht te 's-Hertogenbosch]

[27 januari 1881 Voordracht te Middelburg]

[29 januari 1881 Verslag voordracht Middelburg in Middelburgsche Crt.]

[29 januari 1881 Verslag voordracht 's-Gravenhage in De Nederlandsche Spectator]

[30 januari 1881 Advertentie voordracht Gouda]

[31 januari 1881 Brief van Multatuli aan J.G. Robbers]

[2 februari 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[3 februari 1881 Advertentie voordracht Zutphen]

[3 februari 1881 Brief van Multatuli aan T. Tal]

[4 februari 1881 Brief van T. Tal aan Multatuli]

[4 februari 1881 Voordracht te Zaltbommel]

[5 februari 1881 Voordracht te Helmond]

[7 februari 1881 Advertentie voordracht Utrecht]

[7 februari 1881 Voordracht te Gouda]

[8 februari 1881 Advertentie en bericht voordracht Amersfoort]

[8 februari 1881 Brief van Multatuli aan J.L. Beijers]

[8 februari 1881 Voordracht te Utrecht]

[9 februari 1881 Verslag voordracht Utrecht in Utrechtsch Dagblad]

[9 februari 1881 Advertentie voordracht Hengelo]

[9 februari 1881 Advertentie voordracht Enschedé]

[9 februari 1881 Verslag voordracht Gouda]

[9 februari 1881 Voordracht te Amersfoort]

[10 februari 1881 Voordracht te Zutphen]

[10 februari 1881 Aantekeningen voordracht]

[10 februari 1881 Herinneringen J. de Meester aan voordracht Zutphen]

[11 februari 1881 Voordracht te Hengelo]

[12 februari 1881 Verslag voordracht Zutphen in Zutphensche Crt.]

[12 februari 1881 Verslag voordracht Amersfoort in Nieuwe Amersfoortsche Crt.]

[12 februari 1881 Voordracht te Enschedé]

[14 februari 1881 Briefkaart van Multatuli aan T. Tal]

[14 februari 1881 Verslag voordracht Zutphen in Zutphensche Crt. (vervolg)]

[15 februari 1881 Advertentie Th. Postma in Leeuwarder Crt.]

[15 februari 1881 Advertentie voordracht Dordrecht]

[16 februari 1881 Advertentie voordracht Arnhem]

[16 februari 1881 Verslag voordracht Hengelo en voordracht Enschedé in Tubantia]

[16 februari 1881 Voordracht te Dordrecht]

[17 februari 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker]

[17 februari 1881 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[18 februari 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[februari 1881 Brief van Multatuli aan J. van der Hoeven]

[19 februari 1881 Advertentie voordracht Dokkum]

[19 februari 1881 Advertentie voordracht Sneek]

[19 februari 1881 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[20 februari 1881 Brief van Multatuli aan een onbekende]

[21 februari 1881 Brief van Mimi aan C. Vosmaer]

[21 februari 1881 Brief van Multatuli aan J. van der Hoeven]

[21 februari 1881 Advertentie voordracht Harlingen]

[21 februari 1881 Bericht inzake voordracht Harlingen]

[21 februari 1881 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[23 februari 1881 Verslag voordracht Arnhem in Arnhemsche Crt.]

[23 februari 1881 Voordracht te Harlingen]

[24 februari 1881 Advertentie voordracht Leeuwarden]

[24 februari 1881 Advertentie voordracht Groningen]

[24 februari 1881 Voordracht te Leeuwarden]

[25 februari 1881 Verslag voordracht Harlingen in de Harlinger Crt.]

[25 februari 1881 Voordracht te Dokkum]

[26 februari 1881 Verslag voordracht Dokkum in Oostergo]

[26 februari 1881 Voordracht te Sneek]

[februari 1881 Brief van Mimi aan Multatuli]

[28 februari 1881 Verslag voordracht Leeuwarden in de Leeuwarder Crt.]

[28 februari 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[28 februari 1881 Advertentie voordracht Scheemda]

[28 februari 1881 Voordracht te Groningen]

[28 februari 1881 Aantekeningen voordracht]

[1 maart 1881 Advertentie voordracht Assen]

[2 maart 1881 Verslag voordracht Groningen in Prov. Groninger Crt.]

[2 maart 1881 Verslag voordracht Sneek in de Sneeker Crt.]

[2 maart 1881 Voordracht te Sappemeer]

[2 maart 1881 Aantekeningen voordracht]

[3 maart 1881 Advertentie voordracht Schagen]

[3 maart 1881 Briefkaart van Multatuli aan J.H. de Haas]

[3 maart 1881 Voordracht te Veendam]

[4 maart 1881 Advertentie voordracht Deventer]

[4 maart 1881 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[4 maart 1881 Voordracht te Stadskanaal]

[5 maart 1881 Voordracht te Scheemda]

[6 maart 1881 Advertentie voordracht Nijmegen]

[7 maart 1881 Verslag voordracht Veendam in de Prov. Groninger Crt.]

[7 maart 1881 Advertentie voordracht Winschoten]

[7 maart 1881 Voordracht te Winschoten]

[8 maart 1881 Brief van Multatuli aan T. van der Tuuk]

[8 maart 1881 Verslag voordracht Sappemeer in de Prov. Groninger Crt.]

[8 maart 1881 Voordracht te Assen]

[9 maart 1881 Advertentie voordracht Zwolle]

[9 maart 1881 Bericht in Prov. Groninger Crt.]

[9 maart 1881 Verslag voordracht Winschoten in Prov. Groninger Crt.]

[9 maart 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[9 maart 1881 Voordracht te Zwolle]

[10 maart 1881 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[10 maart 1881 Verslag voordracht Scheemda in Prov. Groninger Crt.]

[10 maart 1881 Voordracht te Deventer]

[11 maart 1881 Verslag voordracht Deventer in de Deventer Crt.]

[11 maart 1881 Verslag voordracht Zwolle in de Prov. Overijsselsche en Zwolsche Crt.]

[12 maart 1881 Advertentie voordracht Zaandijk]

[12 maart 1881 Verslag voordracht Winschoten in de Winschoter Crt.]

[maart 1881 Aantekeningen Vosmaer inzake Tandem]

[maart 1881 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[14 maart 1881 Voordracht te Nijmegen]

[14 maart 1881 Aantekening kassaboek De Harmonie]

[maart 1881 Advertentie voordracht Den Helder]

[15 maart 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[maart 1881 Brief van Wouter aan Multatuli]

[16 maart 1881 Verslag voordracht Groningen in Minerva]

[maart 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[16 maart 1881 Verslag van een voordracht over Multatuli in Minerva]

[17 maart 1881 Voordracht te Den Helder]

[18 maart 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[18 maart 1881 Advertentie voordracht Tiel]

[18 maart 1881 Voordracht te Schagen]

[19 maart 1881 Verslag voordracht Assen in de Prov. Drentsche en Asser Crt.]

[19 maart 1881 Advertentie voordracht Rotterdam (II)]

[19 maart 1881 Voordracht te Zaandijk]

[20 maart 1881 Verslag voordracht Schagen in de Schager Crt.]

[20 maart 1881 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[21 maart 1881 Voordracht op Texel]

[23 maart 1881 Verslag voordracht Zaandijk in de Zaanlandsche Crt.]

[23 maart 1881 Brief van Multatuli aan J. van der Hoeven]

[23 maart 1881 Voordracht te Rotterdam]

[23 maart 1881 Aantekeningen voordracht]

[24 maart 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[24 maart 1881 Telegram van Multatuli aan A. Merens]

[24 maart 1881 Verslag voordracht Rotterdam in de Nieuwe Rotterdamsche Crt.]

[26 maart 1881 Brief van G.L. Funke aan Mimi]

[26 maart 1881 Ingezonden brieven in de Zaanlandsche Crt.]

[27 maart 1881 Advertentie voordracht Gorkum]

[28 maart 1881 Voordracht te Gorkum]

[30 maart 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[30 maart 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[30 maart 1881 Ingezonden Stuk in de Zaanlandsche Crt.]

[30 maart 1881 Voordracht te Sliedrecht]

[31 maart 1881 Verslag voordracht Gorkum in de Nieuwe Gorinchemsche Crt.]

[31 maart 1881 Voordracht te Tiel]

[2 april 1881 Verslag voordracht Tiel in de Nieuwe Tielsche Crt.]

[2 april 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[3 april 1881 Verslag voordracht Rotterdam in de Brielsche Crt.]

[4 april 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[6 april 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[6 april 1881 Ingezonden Stuk in de Zaanlandsche Crt.]

[7 april 1881 Advertentie voordracht Utrecht]

[8 april 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[8 april 1881 Advertentie afgelasting voordracht Utrecht]

[9 april 1881 Ingezonden mededeling van Multatuli in het Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad]

[9 april 1881 Ingezonden Stuk in de Zaanlandsche Crt.]

[9 april 1881 Brief van Multatuli aan J. Ensing]

[11 april 1881 Brief van Multatuli aan Mimi]

[12 april 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[14 april 1881 Kaartje van G.C. de Haas-Hanau en haar dochter]

[18 april 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[april 1881 Brief van H.C. de Wolff aan G.C. de Haas-Hanau]

[22 april 1881 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan Mimi]

[30 april 1881 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[1 mei 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[3 mei 1881 Brief van Multatuli aan S.E.W. Roorda van Eysinga]

[5 mei 1881 Brief van S.E.W. Roorda van Eysinga aan Multatuli]

[6 mei 1881 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[8 mei 1881 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[10 mei 1881 Brief van T.H. de Beer aan Multatuli]

[14 mei 1881 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[15 mei 1881 Brief van W.L. Penning aan C. Vosmaer]

[21 mei 1881 Intrek in het huis Auf der Kreuzkirch]

[mei 1881 Herinneringen van Saalwachter, Hilgert en Sinning]

[23 mei 1881 Brief van Multatuli aan J. van der Hoeven]

[24 mei 1881 Brief van Multatuli en Mimi aan C. Merens-Hamminck Schepel]

[4 juni 1881 Briefkaart van T.H. de Beer aan Multatuli]

[4 juni 1881 Briefkaart van T.H. de Beer aan Multatuli]

[7 juni 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[8 juni 1881 Brief van Multatuli aan T.H. de Beer

[9 juni 1881 Brief van T.H. de Beer aan Multatuli]

[13 juni 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[14 juni 1881 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[15 juni 1881 Brief van Multatuli aan T.H. de Beer]

[16 juni 1881 Briefkaart van Multatuli aan T.H. de Beer]

[17 juni 1881 Brief van Multatuli aan N. Braunius Oeberius]

[19 juni 1881 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[25 juni 1881 Brief van 8 juni aan T.H. de Beer in De Portefeuille]

[26 juni 1881 Brief van Multatuli aan J.G. Robbers]

[27 juni 1881 Briefkaart van G.L. Funke aan Multatuli]

[28 juni 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[28 juni 1881 Briefkaart van T.H. de Beer aan Multatuli]

[29 juni 1881 Artikel in Het Nieuws van den Dag]

[29 juni 1881 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[30 juni 1881 Telegram van Multatuli aan T.H. de Beer]

[juli 1881 Brief van T.H. de Beer aan A.S. Kok]

[1 juli 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[1 juli 1881 Brief van T.H. de Beer aan Multatuli]

[2 juli 1881 Twee artikeltjes in Uilenspiegel]

[2 juli 1881 Bericht in Het Nieuws van den Dag]

[2 juli 1881 Brief van Multatuli aan T.H. de Beer]

[2 juli 1881 Bericht van T.H. de Beer in De Portefeuille]

[3 juli 1881 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[3 juli 1881 Briefkaart van Multatuli aan T.H. de Beer]

[3 juli 1881 Brief van T.H. de Beer aan Multatuli]

[4 juli 1881 Briefkaart van Multatuli aan T.H. de Beer]

[4 juli 1881 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[5 juli 1881 Briefkaart van Multatuli aan T.H. de Beer]

[6 juli 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[9 juli 1881 Brief van Multatuli aan T.H. de Beer in De Portefeuille]

[10 juli 1881 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[11 juli 1881 Briefkaart van T.H. de Beer aan Multatuli]

[19 juli 1881 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[20 juli 1881 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[23 juli 1881 Artikel van G.J.P. de la Valette in De Portefeuille]

[Herinneringen G.J.P. de la Valette]

[25 juli 1881 Brief van Multatuli aan J.G. Robbers]

[26 juli 1881 Opdracht in exemplaar Vorstenschool]

[1 augustus 1881 Brief van S.E.W. Roorda van Eysinga aan Multatuli]

[2 augustus 1881 Brief van Multatuli aan J.G. Robbers]

[5 augustus 1881 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan Mimi]

[5 augustus 1881 Briefkaart van Multatuli aan T.H. de Beer]

[6 augustus 1881 Brief van Multatuli aan J.B.H. Bremer]

[14 augustus 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[17 augustus 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[17 augustus 1881 Multatuli's kleinzoon Guido Bassani geboren]

[21 augustus 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker]

[24 augustus 1881 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[26 augustus 1881 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[27 augustus 1881 Briefkaart van G.L. Funke aan Multatuli]

[28 augustus 1881 Brief van Mimi aan W.A. Paap]

[31 augustus 1881 Briefkaart van Multatuli aan T.H. de Beer]

[31 augustus 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker]

[31 augustus 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[31 augustus 1881 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[1 september 1881 Betaling Tandem door M.J. de Witt Hamer]

[6 september 1881 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[13 september 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker]

[13 september 1881 Brief van Multatuli aan M.J. de Witt Hamer]

[26 september 1881 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[1 oktober 1881 Brief van Multatuli aan een onbekende]

[2 oktober 1881 Brief van Mimi en Multatuli aan J.B.H. Bremer en C. Bremer-Snelleman]

[4 oktober 1881 Bericht J. Muusses & Co. in het Nieuwsblad voor den boekhandel]

[7 oktober 1881 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[8 oktober 1881 Ingezonden Brief in De Nederlandsche Spectator]

[oktober 1881 Circulaire boekhandel 5e druk Max Havelaar]

[10 oktober 1881 Brief van Mimi en Multatuli aan J.B.H. Bremer en C. Bremer-Snelleman]

[10 oktober 1881 Brief van Wouter aan J.B.H. Bremer en C. Bremer-Snelleman]

[12 oktober 1881 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[13 oktober 1881 Brief van Multatuli aan A.D. Baron van Verschuer]

[14 oktober 1881 Advertentie in het Nieuwsblad voor den boekhandel]

[15 oktober 1881 Brief van Multatuli aan D.J. Korteweg]

[16 oktober 1881 Brief van Multatuli en Mimi aan E. Douwes Dekker en T.C. Douwes Dekker Heijning]

[18 oktober 1881 Brief van D.J. Korteweg aan Multatuli]

[18 oktober 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[20 oktober 1881 Briefkaart van Multatuli aan D.J. Korteweg]

[20 oktober 1881 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[20 oktober 1881 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[21 oktober 1881 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[21 oktober 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[21 oktober 1881 Brief van Wouter aan E. Douwes Dekker en T.C. Douwes Dekker-Heijning]

[23 oktober 1881 Briefkaart van Multatuli aan E. Douwes Dekker]

[23 oktober 1881 Briefkaart van Multatuli aan J.H. de Haas]

[25 oktober 1881 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[25 oktober 1881 Briefkaart van Multatuli aan W.A. Paap]

[26 oktober 1881 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[27 oktober 1881 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[27 oktober 1881 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[29 oktober 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker en T.C. Douwes Dekker-Heijning]

[31 oktober 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[1 november 1881 Vijfde druk Max Havelaar]

[2 november 1881 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[4 november 1881 Telegram van Multatuli aan Maatschappij Elsevier]

[9 november 1881 Brief van Multatuli aan G.J.P. de la Valette]

[9 november 1881 Bespreking Max Havelaar in de Arnhemsche Crt.]

[11 november 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker en T.C. Douwes Dekker-Heijning]

[12 november 1881 Bericht over 5de druk Max Havelaar in De Nederlandsche Spectator]

[december 1881 Brief van Mimi aan C. Bremer-Snelleman]

[1 december 1881 Brief van G.C. de Haas-Hanau aan Mimi]

[6 december 1881 Advertentie in de Arnhemsche Crt.]

[6 december 1881 Brief van Multatuli aan E. Douwes Dekker]

[13 december 1881 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[25 december 1881 Redaktioneel schrijven in het Algemeen Handelsblad]

[25 december 1881 M.T.H. Perelaer in het Algemeen Handelsblad]

[28 december 1881 Brief van Multatuli aan H.L.F. Pisuisse]

[28 december 1881 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[28 december 1881 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[29 december 1881 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[december 1881 Brief van Multatuli aan J. Versluys]

[29 december 1881 Brief van Multatuli aan R.J.A. Kallenberg v.d. Bosch]

[1881 Aantekeningen in het Memoriaal]

[Ongedateerde aantekeningen inzake de voordrachten 1878-1881]

Overzicht van de in 1881 door Multatuli gehouden voordrachten

[1 januari 1882 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[2 januari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[2 januari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[8 januari 1882 Artikel over Lebak in De Amsterdammer]

[8 januari 1882 Brief van Multatuli aan J.A. Roessingh van Iterson]

[8 januari 1882 Briet van G.C. de Haas-Hanau aan J.M. Haspels]

[11 januari 1882 Briefkaart van Multatuli aan V. Bruinsma]

[16 januari 1882 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[21 januari 1882 Artikel van C. Vosmaer in De Nederlandsche Spectator]

[22 januari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[23 januari 1882 Brief van J.A. Roessingh van Iterson aan D.J. Korteweg]

[23 januari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[29 januari 1882 Artikel van V. Bruinsma in De Amsterdammer]

[29 januari 1882 Brief van C.J.H. van den Broek aan V. Bruinsma]

[30 januari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[30 januari 1882 Brief van S. Katz aan V. Bruinsma]

[30 januari 1882 Briefkaart van J. Blankman aan V. Bruinsma]

[31 januari 1882 Briefkaart van W.H. van Heijningen Jr. aan V. Bruinsma]

[januari 1882 Brochure van M.T.H. Perelaer]

[3 februari 1882 Brief van M.T.H. Perelaer aan V. Bruinsma]

[februari 1882 Ontwerp circulaire]

[4 februari 1882 Brief van D.J. Korteweg aan P.A. Tiele]

[5 februari 1882 Ingezonden Brief in De Amsterdammer]

[5 februari 1882 Artikel in de Kamper Crt.]

[februari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[6 februari 1882 Brief van C.J.H. van den Broek aan V. Bruinsma]

[6 februari 1882 Brief van J. Deutz aan V. Bruinsma]

[6 februari 1882 Brief van J.A. Roessingh van Iterson aan A.S. Kok]

[7 februari 1882 Briefkaart van C. Vosmaer aan V. Bruinsma]

[Februari 1882 Brief van J. Versluys aan een onbekende]

[8 februari 1882 Brief van D.J. Korteweg aan P.A. Tiele]

[8 februari 1882 Brief van Edu aan een onbekende]

[8 februari 1882 Artikel in het Dagblad]

[9 februari 1882 Brief van M.T.H. Perelaer aan V. Bruinsma]

[9 februari 1882 Brief van M.T.H. Perelaer aan J.A. Roessingh van Iterson]

[9 februari 1882 Brief van J.A. Roessingh van Iterson aan A.S. Kok]

[9 februari 1882 Brief van Multatuli aan J.H. de Haas en G.C. de Haas-Hanau]

[10 februari 1882 Brief van W.J. Vervloet aan J.A. Roessingh van Iterson]

[11 februari 1882 Brief van W.H. van Heijningen Jr. aan V. Bruinsma]

[11 februari 1882 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[11 februari 1882 Briefkaart van F. van der Goes aan V. Bruinsma]

[11 februari 1882 Brief van J.M. Haspels aan V. Bruinsma]

[11 februari 1882 Brief van J. Manuel Engelbrecht aan De Amsterdammer]

[11 februari 1882 Brief van Mimi aan G.C. de Haas-Hanau]

[februari 1882 Portret van Wouter Bernhold]

[12 februari 1882 Brief van D.J. Korteweg aan P.A. Tiele]

[12 februari 1882 Artikel van V. Bruinsma in De Amsterdammer]

[12 februari 1882 Brief van P.W. van Gelderen aan V. Bruinsma]

[12 februari 1882 Brief van J.H. Geraets Jr. aan V. Bruinsma]

[12 februari 1882 Briefkaart van J.R. van Minden aan V. Bruinsma]

[12 februari 1882 Briefkaart van J. Vonk aan V. Bruinsma]

[12 februari 1882 Briefkaart van A. v. Baalen en A. Dorsman aan V. Bruinsma]

[12 februari 1882 Brief van J.A. Roessingh van Iterson aan D.J. Korteweg]

[12 februari 1882 Artikel in de Kamper Crt.]

[13 februari 1882 Brief van J. Eekhof aan V. Bruinsma]

[13 februari 1882 Briefkaart van W.N. de Brakke aan V. Bruinsma]

[13 februari 1882 Briefkaart van J. Jeronimo de Vries aan V. Bruinsma]

[13 februari 1882 Briefkaart van P.W. Gosler aan V. Bruinsma]

[13 februari 1882 Brief van B.v. Ommeren aan V. Bruinsma]

[13 februari 1882 Brief van Mimi aan C. Bremer-Snelleman]

[13 februari 1882 Briefkaart van Van den Berg aan V. Bruinsma]

[13 februari 1882 Brief van P.C. Vis aan V. Bruinsma]

[14 februari 1882 Brief van A.A. van Elk aan V. Bruinsma]

[14 februari 1882 Brief van J.H.C. Kern aan P.A. Tiele]

[14 februari 1882 Briefkaart van S.T.A.D. van de Berg aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Brief van P.F. Vos aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Briefkaart van N. Middelkoop aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Briefkaart van M. Duparc aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Briefkaart van J. Versluys aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Brief van J.C. de Vos aan J. Versluys]

[februari 1882 Brief van J. Versluys aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Briefkaart van G.P. Rouffaer aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Koncept-brief van D.J. Korteweg aan J.A. van den Broek]

[15 februari 1882 Brief van F. van der Goes aan V. Bruinsma]

[15 februari 1882 Brief van Multatuli aan D.R. Mansholt]

[februari 1882 Brief van W.H. van Dissel aan V. Bruinsma]

[februari 1882 Brief van Utrechtse studenten aan V. Bruinsma]

[16 februari 1882 Brief van P. Hulst aan V. Bruinsma]

[16 februari 1882 Brief van J.A. van den Broek aan D.J. Korteweg]

[17 februari 1882 Brief van J.H. Anschütz aan V. Bruinsma]

[17 februari 1882 Briefkaart van J. Hobbel aan V. Bruinsma]

[18 februari 1882 Brief van Multatuli aan M.C. van der Hoeven-Meyer]

[19 februari 1882 Briefkaart van G. Heymans aan V. Bruinsma]

[19 februari 1882 Brief van D.J. Korteweg aan P.A. Tiele]

[19 februari 1882 Koncept-brief van D.J. Korteweg aan A. des Amorie van der Hoeven]

[19 februari 1882 Brief van Mimi aan C. Bremer-Snelleman]

[19 februari 1882 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[19 februari 1882 Artikel in de Kamper Crt.]

[20 februari 1882 Brief van P.F. Abell aan V. Bruinsma]

[20 februari 1882 Briefkaart van H.P. Grothe aan V. Bruinsma]

[20 februari 1882 Briefkaart van M.J. de Marees van Swinderen aan V. Bruinsma]

[20 februari 1882 Briefkaart van A.J. Fraens aan V. Bruinsma]

[20 februari 1882 Brief van C. van Nievelt aan het comité Huldeblijk]

[20 februari 1882 Brief van J. Versluys aan V. Bruinsma]

[21 februari 1882 Briefkaart van J. de Koo aan V. Bruinsma]

[21 februari 1882 Brief van A. des Amorie van der Hoeven aan D.J. Korteweg]

[23 februari 1882 Briefkaart van Vreedenberg aan V. Bruinsma]

[23 februari 1882 Brief van Multatuli aan G.J.P. de la Valette]

[24 februari 1882 Brief van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[25 februari 1882 Brief van J.W. van Wijhe aan V. Bruinsma]

[26 februari 1882 Brief van J. Rietsema aan V. Bruinsma]

[26 februari 1882 Artikel W.B. Bergsma in De Amsterdammer]

[27 februari 1882 Artikel in de Provinciale Groninger Crt.]

[27 februari 1882 Brief van A.W. Tresling aan V. Bruinsma]

[27 februari 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[27 februari 1882 Brief van Multatuli aan J.B.H. Bremer en C. Bremer-Snelleman]

[28 februari 1882 Brief van Multatuli aan J.B.H. Bremer en C. Bremer-Snelleman]

[28 februari 1882 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[maart 1882 Artikel van P. Westra in Noord en Zuid]

[maart 1882 Brief van J.W.E. Duitz aan V. Bruinsma]

[1 maart 1882 Verjaarsversje van Wouter voor Multatuli]

[2 maart 1882 Geschenk van mevr. G.C. de Haas-Hanau]

[2 maart 1882 Artikel in de Kamper Crt.]

[3 maart 1882 Brief van Mimi en Multatuli aan M.C. van der Hoeven-Meyer]

[3 maart 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[5 maart 1882 Ingezonden Brief van V. in De Amsterdammer]

[5 maart 1882 Brief van P.F. Abell aan V. Bruinsma]

[6 maart 1882 Brief van P.H. Ritter aan Multatuli]

[6 maart 1882 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[7 maart 1882 Artikel van M.T.H. Perelaer in Het Vaderland]

[7 maart 1882 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman Jr.]

[8 maart 1882 Gedrukte brief van de voorlopige huldeblijkcommissie]

[8 maart 1882 Brief van J.A. Roessingh van Iterson aan D.J. Korteweg]

[8 maart 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[10 maart 1882 Ingezonden Stuk van H.J. Vervloet in het Algemeen Handelsblad]

[11 maart 1882 Briefkaart Zeeuwse onderwijzers aan V. Bruinsma]

[11 maart 1882 Vlugmaren van C. Vosmaer in De Nederlandsche Spectator]

[11 maart 1882 Briefkaart van J. de Groot aan V. Bruinsma]

[12 maart 1882 Brief van J. Versluys aan V. Bruinsma]

[12 maart 1882 Brief van D.J. Korteweg aan V. Bruinsma]

[12 maart 1882 Ingezonden Brief van J.H. Geraets Jr. in De Amsterdammer]

[13 maart 1882 Ingezonden Stuk van Van der Hoeven in Het Vaderland]

[13 maart 1882 Brief van S.E.W. Roorda van Eysinga aan Multatuli]

[14 maart 1882 Brief van Multatuli aan P.H. Ritter]

[14 maart 1882 Brief van S.E.W. Roorda van Eysinga aan Multatuli]

[14 maart 1882 Brief van Multatuli aan C. Vosmaer]

[14 maart 1882 Brief van Multatuli aan W.A. Paap]

[15 maart 1882 Brief van Edu aan een onbekende]

[15 maart 1882 Brief van D.J. Korteweg aan enkele verspreiders van de circulaire]

[15 maart 1882 Gedrukte brief van de hoofd-commissie Huldeblijk]

[maart 1882 Circulaire]

Biografische aantekeningen


[19 januari 1881
Verslag voordracht Leiden in Minerva]

19 januari 1881

Verslag van de voordracht van Multatuli te Leiden van 13 januari in het Algemeen Nederlandsch Studenten Weekblad Minerva, blz. 195-197. (U.B. Amsterdam; fotokopie M.M.) Fragmenten.

Een voordracht van Multatuli.


‘Redenarij is een kwaad dat met alle
kracht behoort te worden tegengegaan.’
Multatuli (765).

Er was een voordracht aangekondigd tegen Donderdag 1.1., en een kleine schare - gelukkig een kleine, want nu kon de spreker in 't aantal hoorders ten minste geen reden hebben om bitter gestemd te zijn (538) [1.] (538): verwijzing naar Idee538 (V.W. III, blz. 375), waarin Multatuli stelt dat hij ‘Bitter gestemd (is) - dat ben ik altyd, als ik veel Nederlanders byeen zie’. - zoowel mannen als vrouwen had zich verzameld in de kleine bovenzaal der Stads-Gehoorzaal om den gevierden schrijver te hooren. Er is iets eigenaardigs in het optreden van een man als Multatuli. Van 't oogenblik af dat hij de zaal binnentreedt beheerscht hij zijn auditorium; aller oogen wenden zich tot den bleeken mageren man, en terwijl menig ander ‘verhandelaar’ moet wachten tot het gebabbel van 't publiek een eind heeft genomen, is er doodsche stilte gedurende de vijf minuten, die deze spreker noodig heeft om op adem te komen. Er zou gelachen worden om deze malle affectatie, indien de reden niet zoo treurig ware. En met 't stereotype schelden op de grootte van 't Stadsgebouw, dat van den heer Douwes Dekker een ‘lange reis’ door den gang vorderde, begon ook deze voordracht.

Multatuli is geen gewoon ‘redenaar’, in zoover hij zich niet heeft gevormd naar de uitstekende voorbeelden uit vroeger en later tijd, in zoover hij zich volstrekt niet bekommert om de wetten, aan welke ieder openbaar spreker gebonden is. 't Eerste is lichter te vergeven dan het tweede. Niemand heeft recht van den heer Douwes Dekker te eischen, dat hij een oratorisch talent zal ontwikkelen dat doet denken aan een Demosthenes of een van der Palm; doch twee dingen zijn den openbaren redenaar ongetwijfeld noodig, d.i. vinding en schikking [*] Steenmeyer, Brieven over de Welsprekendheid, p. 93. en 't is de vraag of M. vóór de voordracht sterk gezocht heeft om het gevondene naar behooren te kunnen schikken. Er zullen er zijn wellicht, die deze opmerking niet deelen, die in den spreker van Donderdagavond in de eerste plaats den causeur zien, welke hen eenige uren bezighield, - ik zou mij hiermee kunnen vereenigen, indien het gemis aan vinding en schikking niet schadelijk werd door te leiden tot een gevoel van verveling bij het publiek aan den eenen en tot onduidelijkheid bij den spreker aan den anderen kant. Deze zelfden zullen ook beweren, dat M. met voorbedachten rade zóó spreekt en niet anders, om zijne hoorders te treffen - doch ‘wee der kunst, indien treffen de hoofdzaak en getroffen te hebben een vrijbrief wordt voor de wijze waarop en den prijs waarvoor’! [*] Busken Huet, Multatuli p. 8.

Hoe, ja, of 't te pas kwam in zijne redeneering weet ik niet, maar M. heeft beweerd, dat hij in tegenstelling met Jezus van Nazareth, er ten minste naar streefde een geheel te geven, en 't stond aan de hoorders deze verzekering aan te nemen en in stilte toe te juichen; toch zou naar mijn bescheiden meening sprekers goede bedoeling overtuigender gebleken zijn, indien hij niet van Rotterdam over Assen en Leeuwarden naar Leiden ware gekomen, indien hij wat minder andere wegen en meer den heirbaan had gehouden, die leidde naar 't gestelde doel.

Het doel was aan te toonen, dat darwinisme in den zin van onderzoek naar de oorsprong der dingen nuttig is om den aard der dingen te leeren kennen, en daarbij hoe noodzakelijk 't is oorzaak en reden te onderscheiden. Tegen dit laatste wordt maar al te veel gezondigd, en het verschil tusschen beide werd opgehelderd door het voorbeeld, hoe een spoorwegconducteur op de vraag ‘waarom hij de kaartjes knipt’ wel de oorzaak opgeeft: ‘dit is mij bevolen’, maar den vrager in 't onzekere laat omtrent de reden. Dit darwinistisch, of eenvoudiger, historisch onderzoek werd vooreerst toegepast op 't ontstaan van staten, 't Ware te wenschen, dat de nieuwheid van dit onderwerp evenredig was geweest aan de duidelijkheid van voordracht; want tot schade van de belangstelling van velen hoorde men hetzelfde wat in bijna ieder geschiedboek te vinden is: hoe evenals de families de staten zijn ontstaan; het begin van het patriarchaal gezag, de wrijving, daardoor botsing, daardoor strijd en bloedige krijg tusschen de staten onderling, dat alles werd met een vuur verteld, eene meer onbekende zaak waardig. Thans een sprong terug naar darwinisme - Darwin. Deze is een heel groot man, ook als mensch zeer respectabel, maar hij heeft een groote fout, n.l. dat hij te veel vertrouwt op de specialiteiten, die door hem worden uitgezonden; zoo bijv. Wallace [2.] Wallace: Alfred-Russel Wallace (1822-1913), engels natuuronderzoeker, grondlegger van de dierkundige geografie.. Multatuli is overtuigd, dat deze natuur-onderzoeker nu en dan Darwin wat op den mouw spelt. (....)

Doch 't is ook aardig na te gaan hoe de taal is ontstaan, hoe de menschen langzamerhand een bepaalde beteekenis gingen hechten aan zekere klanken, hoe door zich begrijpelijk te maken de samenwerking ontstond om een zaak tot stand te brengen. (....) Door eenige voorbeelden werd verder aangetoond welk een grooten rol de rollende r in de woordvorming speelt, en hoe deze letter een van die wortels is, welke het meest nakomelingschap hebben. Als van zelf kwam spreker op de Fransche etymologisten, die allen ‘prullen’ zijn, en als bewijs van deze nog al stoute bewering diende het beroemde werk van Littré, met name diens verklaring van 't ontstaan van het woord ‘Dieu’. Deze is onvoldoende, derhalve is dit boek ‘prullig’, dus is de schrijver een ‘prul’, dus zijn alle Fransche etymologisten ‘prullen’. Deze logische methode werd vroeger reeds in een Voordracht over Poëzie door den spreker met hetzelfde succes toegepast: éen zwakke regel in een bekende rei van Vondel is voldoende om hem te stempelen tot een dichter die niets beteekent, éen slecht gedichtje van Beets cijfert al zijn andere poëzie weg... naar analogie zou men evenzoo den heer Douwes Dekker kunnen beoordeelen naar de door Multatuli meegedeelde resultaten van zijn natuurstudiën...

Na de pauze werd de darwinistische methode toegepast op sommige manieren en maniertjes, nadat met een verhaaltje van zekeren kamerdienaar in dienst van Prins Frederik was aangetoond, hoe kleine zaken voor de karakterteekening werkelijk belangrijker zijn dan de groote. Achtereenvolgens werden de hoorders nu bekend gemaakt met den darwinistischen oorsprong van de lange nagels der Chineezen, de kleine voetjes hunner vrouwen, de slechte beteekenis die men geeft aan het woord Vrijdag, de zondagsche hemdsmouwen onzer kruiëniers, de lange haren der Oosterlingen, het baden bij de Japanners, de slaapgewoonte der Duitschers, kortom... maar wij springen nu over op de akademi-sche leermethode: hoe is deze ontstaan uit de wijze, waarop Plato les gaf? Dit is niet te verklaren; en ook niet, waarom er hoogleeraren zijn in historie en dergelijke vakken, die niet op waarneming berusten, waarom deze hun dictaten niet doen drukken enz.; maar spreker komt thans tot iets hoogers, namelijk tot ‘zedelijkheid’. Voor den lezer van M's werken bevatte dit gedeelte der voordracht niets nieuws: hoe M. over ‘zedelijkheid’ spreekt weet ieder die het verhaal van Woutertje's ‘verzoeking’ bij juffrouw Laps heeft gelezen [3.] V.W. VII, blz. 138 e.v. (Idee 1140)., of de Japansche gesprekken, of den brief aan Mevr. de wed. X. geb. Y. te Z. [4.] Idee 448 (V.W. III, blz. 43 e.v.). Daarin vinden wij dezelfde denkbeelden over het huwelijk terug, dat darwinistisch gesproken ontstaan is uit de noodzakelijkheid dat er voor ieder geboren kind een man en een vrouw was om 't te verzorgen: daarom moesten de namen der ouders in een register worden opgeschreven. Overigens was dit gedeelte der voordracht het meest boeiend, juist door de overtuiging die uit spreker's woordenvloed sprak; bittere verachting klonk uit de aangehaalde uitspraak van het Tweede Kamerlid, een ‘Vertegenwoordiger des Volks’! En de hoogste verontwaardiging drukten zijne woorden uit over zeker artikel in het nieuwe Strafwetboek, dat ‘liefde gebood op straffe van tuchthuis!’ (....)

Multatuli zelf is niet ingenomen met publieke voordrachten, en misschien zijn zij, die Donderdagavond in de Gehoorzaal waren, 't in zeker opzicht met hem eens. Den ‘strijder voor waarheid’ ergert 't vaak, onwaarheid te vinden in een toejuichend auditorium: hij schijnt 't ondervonden te hebben, dat dit mooi-vinden zijner woorden was par manière de faire [7.] par manière de faire: zomaar, uit gewoonte (fr.) (762).

Ook Donderdag werd hij warm toegejuicht door het publiek en wellicht was behalve het dankgevoel in deze hartelijke toejuiching de belofte uitgedrukt van de vervulling der woorden:

‘Broeders! ik bid u in mijn kleed geen bewijs te zoeken voor wat ik zeide, maar een aansporing om te overdenken wat ik gezegd heb’. [5.] V.W. II, blz. 310.

Deze bede staat te lezen in de Inleiding tot de Ideën van den grooten schrijver. Grootschrijver, ja! - maar: ‘Redenarij’ enz... 16 Jan. '81.

W.N.F.S.Z. [6.] W.N.F. Sibmacher Zijnen.