Multatuli.online

Volledige Werken. Deel 18. Brieven en dokumenten uit de jaren 1875-1877

Voorwoord

Verantwoording

[1 september 1875 Advertentie in de Prov. Geld. en Nijm. Crt.]

[3 september 1875 Bericht in de Prov. Geld. en Nijm. Crt.]

[september 1875 Aanbiedingscirculaire Minnebrieven]

[september 1875 Artikel in de Tolk van den Vooruitgang]

[september 1875 Brochure van Petrus verschijnt]

[14 september 1875 Artikel in Alg. Dagbl. van Ned. Indië]

[14 september 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[15 september 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[15 september 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[18 september 1875 Bericht in De Nederlandsche Spectator]

[20 september 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[21 september 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[22 september 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[24 september 1875 Telegram van Multatuli aan S. Katz]

[24 september 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[27 september 1875 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[29 september 1875 Programma opvoering Vorstenschool Antwerpen]

[4 oktober 1875 Brief van Multatuli aan S.E.W. Roorda van Eysinga]

[6 oktober 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[8 oktober 1875 Aanbiedingscirculaire Specialiteiten]

[9 oktober 1875 Briefkaart Multatuli aan J. Waltman]

[14 oktober 1875 Briefkaart Multatuli aan J. Waltman]

[oktober 1875 Duitse vertaling Max Havelaar]

[18 oktober 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[19 oktober 1875 Vierde druk Max Havelaar]

[oktober 1875 Bezoek C. Vosmaer]

[22 oktober 1875 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[23 oktober 1875 Bericht in Sneeker Courant]

[24 oktober 1875 Advertentie vierde druk Max Havelaar]

[24 oktober 1875 Brief van Mina Kruseman aan R.]

[31 oktober 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[november 1875 Recensie Vorstenschool in Vlaamsche Kunstbode]

[1 november 1875 Brief G.L. Funke aan Multatuli]

[2 november 1875 Brief G.L. Funke aan Multatuli]

[2 november 1875 Zesde druk Minnebrieven]

[november 1875 Artikel in de Tolk van den Vooruitgang]

[november 1875 Artikel in de Tolk van den Vooruitgang]

[5 november 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[5 november 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[9 november 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[10 november 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[14 november 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[november 1875 Brief van Mimi aan C. Vosmaer]

[16 november 1875 Brief van Mina Kruseman aan haar vader]

[17 november 1875 Bespreking Onkruid o.d.t. in Sneeker Crt.]

[18 november 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[18 november 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[19 november 1875 Bericht opvoering Vorstenschool in Het Vaderland]

[20 november 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[20 november 1875 Bespreking Onkruid o.d.t. in Sneeker Crt.]

[21 november 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[22 november 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[24 november 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[24 november 1875 Advertentie Vorstenschool in Nieuwe Rott. Crt.]

[24 november 1875 Bericht in Sneeker Crt.]

[november 1875 Herinneringen van D. Haspels]

[27 november 1875 Bespreking Vorstenschool in Nieuwe Rott. Crt.]

[29 november 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[30 november 1875 Brief van Multatuli aan M. Engelman]

[30 november 1875 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[2 december 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[2 december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[3 december 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[5 december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[7 december 1875 Specialiteiten herdrukt, 1e afl.]

[10 december 1875 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[12 december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[13 december 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[14 december 1875 Recensie Max Havelaar in Het Schoolblad]

[december 1875 Twee recensies in Het Nederlandsch Tooneel]

[21 december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[21 december 1875 Literatuurgeschiedenis van J. van Vloten verschijnt]

[22 december 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[24 december 1875 Idylle van C. Vosmaer]

[24 december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[25 december 1875 A.C. Loffelt in The Atheneum]

[25 december 1875 Kerstmis bij de Hindoes in De Nederlandsche Spectator]

[25 december 1875 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[december 1875 Brief van Multatuli en Mimi aan C. Vosmaer]

[27 december 1875 Brief van Multatuli aan J.N. van Hall]

[27 december 1875 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[28 december 1875 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[29 december 1875 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[december 1875 Rekening van G.L. Funke]

[1875 Aantekeningen in het Memoriaal]

[januari 1876 Rekening-courant Multatuli en G.L. Funke]

[januari 1876 Artikel in de Tolk van den Vooruitgang]

[4 januari 1876 Artikel van Roorda van Eysinga in Het Schoolblad]

[10 januari 1876 Twee bijdragen in de Nederlandsche Kunstbode]

[januari 1876 Recensie Max Havelaar in Het Familieblad]

[januari 1876 Artikel Admiraal in Nederland]

[18 januari 1876 Artikel Stellwagen in Het Schoolblad]

[18 januari 1876 Brief van Multatuli aan A.J. Servaas van Rooyen]

[18 januari 1876 Artikel Geerke in Tooneel Almanak]

[20 januari 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[22 januari 1876 Brief van A.J. Servaas van Rooyen aan Multatuli]

[23 januari 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[25 januari 1876 Eduard Bernhold geboren]

[25 januari 1876 Artikel Versluys in Het Schoolblad]

[26 januari 1876 Brief van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[26 januari 1876 Brief van Multatuli aan J.N. van Hall]

[26 januari 1876 Brief van Multatuli aan A.J. Servaas van Rooyen]

[27 januari 1876 Bericht Spaanse Max Havelaar in Nieuwe Rott. Crt.]

[28 januari 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[28 januari 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[29 januari 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[30 januari 1876 Brief van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[1 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[februari 1876 Bespreking Max Havelaar in Vad. Letteroeffeningen]

[2 februari 1876 Dagboek-aantekeningen van Mimi]

[4 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[4 februari 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[8 februari 1876 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[8 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[9 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan de Redaktie van de Amstelbode]

[10 februari 1876 Artikel in de Nederlandsche Kunstbode]

[11 februari 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[februari 1876 Artikel Admiraal in De Tijdspiegel]

[15 februari 1876 Artikel P. Westra in Het Schoolblad]

[15 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[15 februari 1876 Brief van Multatuli aan J.N. van Hall]

[februari 1876 Artikel Admiraal (II) in Nederland]

[februari 1876 Artikel Multatuli in Het Nederlandsch Tooneel]

[17 februari 1876 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[20 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[februari 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[28 februari 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[maart 1876 Correspondentie in de Tolk van den Vooruitgang]

[1 maart 1876 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[5 maart 1876 Brief van Multatuli aan S. Katz]

[9 maart 1876 Briefkaart van G.L. Funke aan Multatuli]

[10 maart 1876 Brochure Loffelt verschijnt]

[10 maart 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[11 maart 1876 Recensie Loffelts' brochure in Nieuwe Bijdragen]

[11 maart 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[12 maart 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[12 maart 1876 Artikel in de Nederlandse Kunstbode]

[13 maart 1876 Brief van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[14 maart 1876 Artikel Versluys in Het Schoolblad]

[14 maart 1876 Brief van Multatuli aan D.J.A. Haspels]

[maart 1876 Brief van A. van der Linde aan Multatuli]

[maart 1876 Artikel in Bredasche Crt.]

[maart 1876 Artikel Admiraal (III) in Nederland]

[17 maart 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[17 maart 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[18 maart 1876 Briefkaart van G.L. Funke aan Multatuli]

[18 maart 1876 Correspondentie in de Nieuwe Bijdragen]

[maart 1876 Brief van A. van der Linde aan Multatuli]

[19 maart 1876 Brief van G.L. Funke aan Mimi]

[20 maart 1876 Brief van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[21 maart 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[24 maart 1876 Brief van Multatuli aan W. Pik]

[25 maart 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[27 maart 1876 Briefkaart van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[april 1876 Artikel De Raaf in De Schoolbode]

[april 1876 Brief Cohen Stuart in de Tolk van den Vooruitgang]

[5 april 1876 Brief van Multatuli en Mimi aan G.L. Funke]

[5 april 1876 Brief van Multatuli aan G.J.A. Boulet]

[9 april 1876 Brief van Mimi en Multatuli aan G.L. Funke]

[12 april 1876 Bericht Franse Max Havelaar in de Nieuwe Rott. Crt.]

[april 1876 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[14 april 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 april 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[18 april 1876 Bezoek J. Versluys]

[24 april 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[24 april 1876 Brief van Multatuli aan de Redaktie van de Amstelbode]

[30 april 1876 Brief van Multatuli aan F.C. Günst]

[2 mei 1876 Brief van Multatuli aan K.Th. Wenzelburger]

[3 mei 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[6 mei 1876 Briefkaart van Multatuli aan H. de Raaf]

[6 mei 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[8 mei 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[8 mei 1876 Brief van Multatuli aan F.C. Günst]

[8 mei 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[12 mei 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[18 mei 1876 Advertentie in het Nieuws van den Dag]

[19 mei 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[26 mei 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[2 juni 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[3 juni 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[5 juni 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[6 juni 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[8 juni 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[juni 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 juni 1876 Brief van Multatuli aan K.Th. Wenzelburger]

[18 juni 1876 Brief van Multatuli aan A.W. Sijthoff]

[19 juni 1876 Brief van Multatuli aan F.C. Günst]

[20 juni 1876 Brief van Multatuli aan J.H. van Offel]

[juni 1876 Brief van Multatuli aan G.W. van der Voo]

[26 juni 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[27 juni 1876 Brochure Van der Voo verschijnt]

[27 juni 1876 Brochure van G.W. van der Voo]

[30 juni 1877 Artikel in Euphonia]

[2 juli 1876 Notulen van De Dageraad]

[5 juli 1876 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[7 juli 1876 Artikel (II) in Euphonia]

[juli 1876 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[11 juli 1876 Brief van Mina Kruseman aan E. Baart]

[14 juli 1876 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[15 juli 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[juli 1876 Ingezonden Brief in de Tolk van den Vooruitgang]

[juli 1876 Artikel Admiraal (IV-V) in Nederland]

[juli 1876 Artikel in de Tolk van den Vooruitgang]

[27 juli 1876 Brief van Multatuli aan K.Th. Wenzelburger]

[31 juli 1876 Briefkaart van Multatuli aan G.L. Funke]

[1 augustus 1876 Briefkaart van Multatuli aan J. Waltman]

[3 augustus 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[4 augustus 1876 Brief van Multatuli aan S.E.W. Roorda van Eysinga]

[6 augustus 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[13 augustus 1876 Bezoek J. Waltman]

[augustus 1876 Artikel Admiraal (Slot) in Nederland]

[5 september 1876 Verschijning Franse Max Havelaar, deel 1]

[7 september 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[15 september 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[september 1876 Aanbiedingscirculaire Bloemlezing Heloïze]

[september 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[20 september 1876 Brief van A. Nahuys aan G.L. Funke]

[22 september 1876 Brief van Multatuli aan A.S. Kok]

[25 september 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[26 september 1876 Kritiek van mevr. E. Garcin in Le Républicain des P.O.]

[28 september 1876 Verschijning 3e druk Multatuli, door Cd. Busken Huet]

[29 september 1876 Verschijning Bloemlezing, 1e afl.]

[1 oktober 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[4 oktober 1876 Brief van Mina Kruseman aan J.W.]

[8 oktober 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[8 oktober 1876 Brief van Mina Kruseman aan E. Baart en B.P. Korteweg]

[11 oktober 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[17 oktober 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[17 oktober 1876 Verschijning Bloemlezing, 2e afl.]

[17 oktober 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[18 oktober 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[25 oktober 1876 Brief van Mimi aan J. Waltman]

[26 oktober 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[27 oktober 1876 Verschijning Bloemlezing, 3e en 4e afl.]

[28 oktober 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[28 oktober 1876 Prent in De Nederlandsche Spectator]

[29 oktober 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[31 oktober 1876 Recensie Bloemlezing in Het Schoolblad]

[oktober 1876 Brief van Multatuli aan S.E.W. Roorda van Eysinga]

[1 november 1876 Circulaire stempelband Bloemlezing]

[4 november 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[6 november 1876 Brief van Multatuli aan A.S. Kok]

[6 november 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[6 november 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[7 november 1876 Verschijning Bloemlezing, 5e en 6e afl.]

[8 november 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[8 november 1876 Bijlage]

[9 november 1876 Aantekening in het Memoriaal]

[10 november 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[11 november 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[11 november 1876 Brief van Mimi aan J. Waltman]

[11 november 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[12 november 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[13 november 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[16 november 1876 Dagboek-aantekeningen van Mimi]

[16 november 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[17 november 1876 Verschijning Bloemlezing, 7e-10e afl. compl.]

[18 november 1876 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[18 november 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[18 november 1876 Bericht Spaanse Multatuli-vertalingen in De Nederlandsche Spectator]

[19 november 1876 Advertentie Vorstenschool in Nieuwe Rott. Crt.]

[21 november 1876 Aantekeningen in het Memoriaal]

[22 november 1876 Brief van Multatuli aan W.L. Penning]

[22 november 1876 Verslag Vorstenschoolopvoering in Nieuwe Rott. Crt.]

[23 november 1876 Brief van Multatuli aan J.A. Roessingh van Iterson]

[23 november 1876 Bespreking Bloemlezing in Vox studiosorum]

[23 november 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[24 november 1876 Verschijning van Gedachten van A. Buys]

[24 november 1876 Verschijning Ideën VII, 3e stuk]

[25 november 1876 Advertentie Bloemlezing in Nieuwe Rott. Crt.]

[25 november 1876 Bespreking Bloemlezing in Nieuwe Bijdragen]

[26 november 1876 Brief van Multatuli aan Forster]

[27 november 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[november 1876 Brief van W.F. Schook aan J. Schook]

[29 november 1876 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[29 november 1876 Brief van Multatuli aan H. de Raaf]

[29 november 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[30 november 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[december 1876 Bespreking Vorstenschool in Het Nederlandsch Tooneel]

[1 december 1876 Briefkaart van Multatuli aan J.N. van Hall]

[1 december 1876 Advertentie Werken Multatuli in Nieuwe Rott. Crt.]

[2 december 1876 Brief van Mina Kruseman aan H. van Offel]

[2 december 1876 Bespreking Bloemlezing in De Wekker]

[3 december 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[6 december 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[9 december 1876 Brief van Multatuli aan J.N. van Hall]

[12 december 1876 Beoordeling Ideën VII in Het Schoolblad]

[12 december 1876 Artikel Van Vloten in Het Schoolblad]

[12 december 1876 Verschijning Franse Max Havelaar, deel 2]

[12 december 1876 Brief van Mimi aan A.S. Kok]

[14 december 1876 Over Multatuli te Nieuwediep]

[14 december 1876 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[15 december 1876 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[15 december 1876 Brief van Multatuli aan S.E.W. Roorda van Eysinga]

[16 december 1876 Brief van Multatuli aan H. de Raaf]

[16 december 1876 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[19 december 1876 Artikel Mansholt in Het Schoolblad]

[25 december 1876 Brief van Mimi aan J.C. Loman]

[26 december 1876 Artikel De Raaf in Het Schoolblad]

[1876 Friese vertaling Het Gebed van de onwetende]

[30 december 1876 Overzicht in The Atheneum]

[december 1876 Bespreking Franse Max Havelaar in Nederlandsch Museum]

[december 1876 Bespreking Bloemlezing in Nederlandsch Museum]

[januari 1877 Rekening-courant Multatuli en G.L. Funke]

[januari 1877 Brief van Mimi aan C. Vosmaer]

[4 januari 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[4 januari 1877 Nota voor Multatuli van G.L. Funke]

[10 januari 1877 Bericht in de Nederlandsche Kunstbode]

[20 januari 1877 Brief van Mimi aan J. Waltman]

[20 januari 1877 Vlugmaren in De Nederlandsche Spectator]

[20 januari 1877 Briefkaart van Multatuli aan A.C. Loffelt]

[22 januari 1877 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[25 januari 1877 Brief van Mimi aan A.S. Kok]

[januari 1877 Artikel Van Vloten in De Levensbode]

[2 februari 1877 Bespreking Bloemlezing in De Locomotief]

[7 februari 1877 Brief van Edu aan Multatuli]

[8 februari 1877 Aanbiedingscirculaire 4e druk Max Havelaar]

[9 februari 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[12 februari 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[februari 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[18 februari 1877 Briefkaart van F.A.H. Pool aan Mimi]

[18 februari 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[19 februari 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[20 februari 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[27 februari 1877 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[februari 1877 Brief van Mimi aan C. Vosmaer]

[5 maart 1877 Aantekeningen in het Memoriaal]

[5 maart 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[6 maart 1877 Brief van Multatuli aan G.C. de Haas-Hanau]

[7 maart 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[17 maart 1877 Brief van Mimi aan A.C. Loffelt]

[20 maart 1877 Brief van P. Westra aan Multatuli]

[21 maart 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[22 maart 1877 Aantekeningen Dagboek Mimi]

[22 maart 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[23 maart 1877 Aantekeningen in het Memoriaal]

[28 maart 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[maart 1877 Circulaire herdruk Ideën V]

[10 april 1877 Tekst portret Nonni]

[13 april 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[13 april 1877 Brochure Van der Voo, 2e druk]

[19 april 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[22 april 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[27 april 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[2 mei 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[4 mei 1877 Twee bijdragen in Makassaarsch Handelsblad]

[6 mei 1877 Brief van D.R. Mansholt aan H. de Raaf]

[8 mei 1877 Briefkaart van Multatuli aan P.A. Tiele]

[28 mei 1877 Briefkaart van Nips aan Mimi]

[9 juni 1877 Recensie Bloemlezing in Euphonia]

[13 juni 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[15 juni 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 juni 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[18 juni 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[20 juni 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[22 juni 1877 Verschijning Ideën VII, 4e stuk]

[23 juni 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[25 juni 1877 Brief van E. Moïze de Chateleux Jr. aan A.W. Sijthoff]

[26 juni 1877 Artikel De Raaf in Het Schoolblad]

[27 juni 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[29 juni 1877 Briefkaart van Multatuli aan H. de Raaf]

[30 juni 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[11 juli 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[14 juli 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[15 juli 1877 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[juli 1877 Herinneringen bezoek Vitus en Hilda Bruinsma]

[15 juli 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 juli 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[21 juli 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[25 juli 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[juli 1877 Brief van Mimi aan G.L. Funke]

[augustus 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[8 augustus 1877 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[18 augustus 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[20 augustus 1877 Briefkaart van Edu aan Multatuli]

[22 augustus 1877 Artikel in Ons Streven]

[22 augustus 1877 Roorda van Eysinga in de Sneeker Crt.]

[augustus 1877 Brief van Multatuli aan W. Pik]

[27 augustus 1877 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[28 augustus 1877 Telegram van Edu aan Multatuli]

[augustus 1877 Brief van Multatuli aan W. Pik]

[31 augustus 1877 Afrekening Nieuwe Rott. Schouwburg-vereeniging]

[31 augustus 1877 Edu arriveert te Wiesbaden]

[11 september 1877 Beoordeling Ideën VII in Het Schoolblad]

[12 september 1877 Herinnering van Mimi]

[12 september 1877 Ingezonden brief Bruinsma in Ons Streven]

[12 september 1877 Verslag Mimi inzake Edu en zijn vriendin]

[september 1877 Herinneringen van Marie Anderson]

[14 september 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[16 september 1877 Brief van Mimi aan J. Waltman]

[16 september 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[22 september 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[23 september 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[25 september 1877 Spreekuren van Admiraal in Het Schoolblad]

[september 1877 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[5 oktober 1877 Verschijning Ideën V, 2e herz. druk]

[5 november 1877 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[8 november 1877 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[november 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[19 november 1877 Brief van G.L. Funke aan Multatuli]

[23 november 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[29 november 1877 Edu verlaat Wiesbaden]

[november 1877 Artikel Westra in De Levensbode]

[9 december 1877 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[9 december 1877 Brief van Multatuli aan J. Waltman]

[12 december 1877 Brief van Multatuli aan V. en H. Bruinsma]

[15 december 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[17 december 1877 Brief van Multatuli aan V. Bruinsma]

[17 december 1877 Brief van Multatuli aan G.L. Funke]

[19 december 1877 Brief van Multatuli aan J.M. Haspels]

[22 december 1877 Bijdrage Tiele in De Nederlandsche Spectator]

[26 december 1877 Brief van Multatuli aan P.A. Tiele]

[26 december 1877 Schrijven van Multatuli aan J. Versluys]

Biografische aantekeningen


[januari 1877
Artikel Van Vloten in De Levensbode]

Eind januari 1877

Artikel van J. van Vloten in De Levensbode, negende deel (1877), blz. 327-341. (K.B. 's-Gravenhage; fotokopie M.M.)

Fragmenten.

Het Schoolblad, de Multatuli [*] Men schijnt voortdurend over de juiste uitspraak van dien naam in de war, schoon niets eenvoudiger is, wanneer men maar onderscheiden wil tusschen zijn beide bestanddeelen - multa tuli - in hun afgescheiden en in hun saamgestelden vorm: in den eersten hebben zij elk den klemtoon op hun eerste lettergreep; in den laatsten op de derde van achter.-koorts, en 't ultramontanisme.

Het nieuwe jaar heeft mij helaas! al aanstonds met een nieuwe proeve van waarheidschuwen Jan-Salie-zin verrast, en dat van een zij - die van 't onderwijs - waar zulk een zin met de meest verderfelijke werking dreigt. Daarom meen ik dan ook, er hier, door de naakte blootlegging der feiten, waarschuwend tegen op te moeten treden. Het Schoolblad - men weet het - werd tot in 't laatst van 't vorige jaar, onder hoofdleiding van den Multàtuli-nar Versluys uitgegeven. Deze liet die echter in November l.l. varen, en 't eerste, wat nu zijn met de hem teisterende kwaal niet behepte medeleider Van Riet te doen had, was, mij bij vriendelijk schrijven uit te noodigen, mijne vroeger opgezegde medewerking aan dat blad weêr te schenken, en er als zoodanig mijn naam op te laten vermelden; zoo mogelijk zag hij dan gaarne reeds voor 't eerste nommer iets van mij te gemoet. Ik was met den heer Van Riet - dien ik in der tijd in 't Hoofdbestuur van Volksonderwijs leerde kennen - steeds in de aangenaamste verhouding gebleven, en vond dus geen de minste reden, hem mijn naam of medewerking voor zijn blad te weigeren. Wellicht had ik beter gedaan, eerst bij hem aan te vragen, wie voortaan met hem de leiding zouden op zich nemen, en in hoever zij een gelijk vertrouwen als hij waardig waren; doch het feit, dat de genoemde aftrad, en men - denkelijk toch wel met voorkennis der gansche redactie - mij opzettelijk uitnoodigde, scheen alleszins voldoende. Ik aarzelde daarom niet, onmiddellijk mijn toestemming te geven en mijn medewerking - ware 't dan ook niet voor 't eerstdaags verschijnend eerste nommer - te beloven. Toevallig ontvang ik twee of drie dagen na die toezegging en belofte een nommer der Nieuwe Bijdragen, [1.] Nieuwe Bijdragen: zie bij 25 november 1876. waarin de Multàtuli- en lintjensnar [*] Gelijk men toch weten zal, ging van dezen het heerlijke voorstel uit, om verdienstelijke schoolonderwijzers op hun ouden dag - in plaats van met een hem kinderachtig dunkend boekgeschenk - met een lintjen op te schikken!!! De man blijkt niet in te zien, dat, terwijl zij dat eerste, als 't hun niet aanstond, altijd nog aan een of ander kleinzoon konden vereeren, het laatste zelfs niet voor de poppen van hun kleindochters kon dienen, omdat het na hun dood teruggezonden zou moeten worden. Schippers een onberedeneerde aanprijzing der Bloemlezing uit Multàtuli, door de hand zijner tweede vrouw (Heloïze, als ze zich pleegt te noemen), geeft. Zoo kreeg ik terstond gelegenheid, reeds in dat eerste nommer - overeenkomstig den wensch van den heer Van Riet - mijn belofte te vervullen, en stelde nu, onder 't opschrift Een averechtsche aanprijzing, een regel of wat op schrift, die dan ook in dat nommer inderdaad eene plaats vonden. [2.] Zie bij 12 december 1876. Tot zoover scheen dus alles in orde, en 't Schoolblad werkelijk een ander en beter weg in te slaan. Doch wat gebeurt er? In 't tweede nommer prijkte een tegen mijne waarschuwing gerichte, boosaardige uitval van een derde lid der vermelde narrengilde, [3.] Zie bij 19 december 1876. mij tot dusver onbekend, doch die meende het voor den in zijn oog verongelijk-ten Heilige te moeten opnemen. [*] Om een staaltjen te geven van den ziektegraad, waartoe de hersenkwaal van dezen aanbidder van den ‘meester’ geklommen is, mogen volgende zinsneden strekken: ‘het is waar, wij, Multatulisten, achten onzen meester hoog, zéér hoog. Bij nader onderzoek bleek mij steeds dat alles’ (de man zelf laat dit woord in schuinsche letters zetten!!), ‘wat M. schreef, in ieder opzicht ver verheven is boven 't meeste geschrijf, dat opgangmakend genoemd wordt. Met den besten wil was 't mij niet mogelijk, die onwaarheden en die zelfbegoocheling te ontdekken, waarop de Heer V. Vl. meent te moeten wijzen. Volgens mijn eigen en ook anderer’ (luidjens waarschijnlijk van denzelfden stempel) ‘oordeel, heb ik niet den minsten aanleg tot dweeperij; het koele verstand heeft bij mij altijd de overhand gehad. De heer V. Vl. kan 't gerustelijk gelooven’. - Men ziet, het gewone verschijnsel. Vraag welken krankzinnigen-arts gij wilt, en hij zal u volmondig verklaren, dat al zijn zieken van hun volmaakte gezondheid overtuigd zijn, en hem verzekeren, dat hij dat op hun eigen getuigenis gerustelijk gelooven kan; hij zal er u tevens bij weten te zeggen, dat dááruit juist het ongeneeslijke van hun kwaal blijkt. Waarom niet? Het stond hem volkomen vrij, evenals der Schoolblad-Redactie, zijn geschrijf te plaatsen; doch mij dan ook, naar ik meende, om er, tot toelichting van zijn lezers en nadere waarschuwing tegen de blijkbaar nog altijd aanhoudende Multàtuli-koorts, mijn bescheiden bedenkingen tegen in te brengen. Ik zond dus het volgende, zeker niet te veel ruimte vereischende stukjen:

In zake Multatuli.

Zekeren, mij onbekenden Heer Mansholt, die in het vorig nommer tegen mijne welmeenende waarschuwing opkomt, zij gemeld, dat ik volstrekt niet bedoelde, hem of anderen lijders aan zijne kwaal een heelmiddel op te dringen; dat ik integendeel uitdrukkelijk verklaard had, dat men hun koorts gerustelijk kon laten uitwoeden. Mijne waarschuwing gold anderen, die misschien gevaar liepen, er ook door aangestoken te worden. Wat verder de ‘ongevergdheid’ van mijn bemoeying betreft, diene tot zijn naricht, dat ik mij nooit heb afgevraagd, wat anderen al of niet van mij vergden, maar wat ik mij aan mij zelf verplicht achtte te doen. Niemand kan voorts meer dan ik zelf doordrongen zijn van 't treffend schoon, dat ons ook de laatste aflevering der Ideën weder aanbiedt, doch waarvoor zij ons, als gewoonlijk, en zóó dat het er bijna onder verstikt, den misselijksten poespas tevens te slikken geeft.

(....)

(blz. 327-330)

Vervolgens gaat Van Vloten in op een tweede correspondentie, die hij voor Het Schoolblad onder handen heeft, maar die geen betrekking heeft op Multatuli. Hij publiceert daarna de volgende brief met enkele kanttekeningen ter toelichting en verantwoording:

Meeden, 23 Dec. '76.

WelEd. Z.G. Heer!

De Redactie van ‘Het Schoolblad’ heeft uwe beide stukjes ontvangen, en zij neemt de vrijheid U daaromtrent haar gevoelen - ook in overleg met de uitgevers [*] Eene onzelfstandigheid dier ‘Redactie’, die al aanstonds geen voordeeligen indruk geeft, en voor de onafhankelijkheid van haar standpunt terecht moet doen vreezen. - meê te deelen.

In de eerste plaats wat betreft ‘in zake Multatuli’. Uwe zienswijze omtrent den persoon van D. Dekker en zijn werken is de lezers van Het Schoolblad, die uw ‘onkruid onder de tarwe’ misschien niet kennen [**] Dan zou het allesins tijd worden, hen er kennis meê te doen maken, en de Redactie moest zich beijveren die kennismaking te bevorderen, opdat men uit eigen oogen kon leeren zien, en in een zoo gewichtig vraagpunt als dit, niet maar op enkele zinsneden van deze of gene zijde afging., duidelijk gebleken uit uw stuk in 't eerste nommer. - Wij meenden daarop aan den heer Mansholt, als vertegenwoordiger van een andere opvatting, de gelegenheid te moeten schenken, daarvan in het Sch. blijk te geven. En hiermeê kan de zaak blijven rusten. Het Schoolblad is een orgaan voor onderwijszaken: dit dient de Redactie niet uit het oog te verliezen. [***] Juist daarom moest die ‘Redactie’ dit vraagpunt, dat de beginselen van onderwijs en opvoeding van zoo nabij raakt, en daarop van zulk een belangrijken invloed is, niet - om persoonlijke bijredenen, als later blijkt - maar ter zij willen schuiven. Een persoonlijk twistgeschrijf [*] Daarvan is volstrekt geen sprake; het geldt hier geen personen, maar beginselen. Wilde de Redactie geen persoonlijk twistgeschrijf, dan had zij den uitval van den heer Mansholt moeten afwijzen, of dezen zelf beantwoorden. Nu doet zij zich, in haar karakterloozen schroom, om een eigen zelfstandige meening te uiten, als een allerjammerlijkste leidsvrouw voor. Een Redactie, haar roeping waardig, moet de openbare meening weten - of althans zoeken - te leiden, maar niet, als die van 't Schoolblad, naar de gulle betuiging van dezen briefschrijver, haar eigen oordeel, zoo zij er een heeft, beginselloos achterhouden; en zoo zij er geen heeft, verdient zij niet, als Redactie op te treden. nu over de waardeering of vergoding van Multatuli raakt het onderwijs niet. Bovendien mishaagt ons de toon, die wordt aangeslagen; partijen verbitteren, maar winnen juist daardoor niet voor hun gevoelen. [**] Dit alles had men den heer Mansholt kunnen doen opmerken, nu komt men er te laat meê. De zaak is echter, dat men 't niet bij de Multatulisten verbrodden wou, en daarom, in plaats van zelfstandig op te treden, een hunner het woord gunde, wanende zich daarmeê van de zaak te kunnen afmaken. Ik laat mij echter op die wijs niet afschepen, en verlang iets anders dan dergelijke uitvluchten, waar 't de beginselen geldt, die ik handhaaf. Schroomt de redactie, de hare uit personen-vrees (égards voor medewerkers, gelijk zij dat vervolgens vergoêilijkend noemt) te uiten, dat is hare zaak; doch dan heeft zij verder alleen op mijn deernis, niet op mijn medewerking langer, te rekenen.

Verder staat Douwes Dekker op de lijst der medewerkers, en wij hebben besloten, dat tegenover dezen de Redie. zekere égards in acht zal nemen. Maar dan vertrouwt de Redie. tevens, dat die medewerkers humaniteit genoeg zullen bezitten, om geene aanleiding te geven tot bitter geschrijf. [***] Louter waarheidschuwe drogredenen; die humaniteit is hier geheel buiten 't spel, en wie zich over een onverbloemd en rondborstig, ter goedertrouw geuite meening verbittert, toont zich eenvoudig geheel naar verdienste bejegend.

(....)

Onder betuiging van hoogachting heb ik de eer te zijn W.E.Z.G.H.

Uw. dienstw. Dr. H. de Raaf.

In antwoord op voorgaanden brief schreef ik:

Neen, mijn waarde Heeren, zoo gaat het waarlijk niet. Ik zend u zoo spoedig doenlijk, een verbeterde proef van het op uw verlangen geschreven stukjen, van meening, dat gij 't gaarne nog in het tweede nommer van uw Blad zoudt plaatsen, en krijg daarop, een week later, een tweede onverbeterde proef, met verzoek, die wel overeenkomstig uw oudwijven-bespiegeling te willen ‘wijzigen’!! Een fraaie opdracht waarlijk, doch waaraan gij, bij nader inzien, wel begrijpen zult, dat ik geen gevolg zal geven. Niet alleen dat ik geen lust gevoel, zonder eenige noodzaak, tweemaal dezelfde proef te verbeteren, maar ook uw bezwaren raken kant noch wal. Gaaft gij uw blad voor onze neutrale schooljeugd uit, dan had ik natuurlijk de zaak anders ingekleed, en alleen van de feiten gesproken. Tegenover de volwassen Nederlanders, voor welke ik veronderstel dat gij optreedt, meende ik haar ook in beginsel te mogen en te moeten behandelen, en ronduit te zeggen, waar eigenlijk de schoen wringt. Wenscht gij dat niet, dan heb ik mij in U en uw blad bedrogen, en zal u verzoeken, mij even vaardig van de lijst uwer medewerkers te schrappen, als ik mij er toe heb laten vinden daarop weêr te prijken.

Er is nog een tweede reden trouwens, waarom ik dat verzoeken moet. Gij hebt, onder allerlei nietsbeduidende voorwendsels en uitvluchten, geweigerd, mijn regel of wat tot terechtwijzing van den Multàtuli-nar Mansholt te plaatsen, nadat gij hem eerst vrijelijk tegen mij hebt laten uitvaren. Ook dààr heb ik geen vrede meê, en laat mij door uwe schijnschoone praatjens van ‘égards voor uwe medewerkers’ (lees: Multàtuli-vrees) niet doeken. Wilt gij dus op mijne verdere medewerking blijven rekenen, dan neemt gij in 't eerstvolgende nommer beide stukjens onverminkt op; anders schrapt gij, als gezegd, mijn naam, en verschoont mij tevens van de verdere toezending van uw Blad.

In afwachting van uw nadere beschikking

Uw. Dwe. v. Vl.

Overeenkomstig haar lamlendige zienswijs, heeft de redactie natuurlijk het laatste verkozen, en ziedaar waarom ik, na mijn bijdrage in 't eerste nommer, die er, in elk geval, in te lezen staat, geen verdere in het Schoolblad leveren zal. Den heer Van Riet zou ik intusschen weinig dankbaar zijn voor de nadere aanraking, waarin hij mij met dit Jan-Salie-personeel gebracht heeft, mocht ik niet ten volle vertrouwen, dat hij er zelf beter van verwacht had. Ik betuig hem daarom bij dezen liever mijn hartelijke deelneming in zijn teleurstelling.

V. Vl.

(blz. 336-341)